विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध०
॥ २१ ॥
प्र० खं०
अ० ३८

त्पाताः सैंहिकेयनिवेशने ॥ १॥ चचाल शब्दं कुर्वाणा मही सवनकानना ॥ पपात महती चोल्का मध्येनाऽऽदित्यमण्डलात् ॥ २॥ अपसव्येण[^1]
शशाङ्को संछन्नौ तमसा तथा ॥ प्रववर्षुश्च रक्तं भूरिं मेघा भयावहम् ॥ ३॥ शस्त्राणि मुमुचुर्धूममसकृद्द्रुवाहनाः[^2] ॥ इन्द्रचापसवर्णन परि-
वेशेन भास्करः ॥ ४ ॥ परिविष्ट उभे सन्ध्ये चन्द्रश्च सकलां निशम् ॥ सैंहिकेयो विपत्त्योपि साल्वस्य सुमहात्मनः ॥ ५ ॥ आक्रम्य जन्मन-[^3]
क्षेत्रं केतुस्तस्थौ महाग्रहः ॥ ववृस्तीक्ष्णा महावाताः क्षोभयन्तो दिशो दश ॥ ६ ॥ ध्वांक्षाश्चाऽऽसिक्तबन्धाङ्गो मृगाश्वासन्नसस्त्वनाः ॥
न्यलीयन्त ध्वजाग्रेषु दानवानां दुरात्मनाम् ॥७॥ क्रव्यादपक्षिसंघाता ह्यपसव्यं भयानकः॥ शुष्कन्धनसमृद्धोपि न जज्वल हुताशनः ॥८॥
वपूंषि दानवेन्द्राणां न प्राकाशंत चादव ॥ उष्णशीतविपर्यास ऋतूनामप्यदृश्यत ॥ ९ ॥ प्रसुस्तर्बुद्बुदा रक्तं व्यशीर्यन्त च भूषणः ॥ खरा गोषु
व्यजायन्त मार्जारो मूषिकासु च ॥ १० ॥ अकाले पुष्पिता वृक्षा अकाले फलिता द्रुमाः ॥ विना वर्षं महानभ्रः प्रतीपं जग्मुरोजसा ॥ ११ ॥
भयानकाश्चातभयः सुघोरानुत्पातसंबाधान्प्रसमीक्ष्य राजा ॥ साल्वः समाहूय भृगोस्तनूजं दैत्यैः समेतोध्या चक्रे मन्त्रम् ॥ १२ ॥ इति
श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे औत्पातिकं नाम सप्तत्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३७ ॥ ॥ मार्कण्डेय उवाच ॥ ॥
रत्नचित्रां सविपुलां समासाद्य सभां तदा ॥ सिंहिकायतनयः साल्वः शुक्रं वचनमब्रवीत् ॥ १ ॥ साल्व उवाच ॥ दृश्यन्त एते भगवन्नु-
त्पाता घोरदर्शनाः ॥ आचक्षाणा महायुद्धं विनाशमपि दारुणम् ॥ २ ॥ रिपुं न चैव पश्यामो येन युद्धं भविष्यति ॥ सर्वज्ञत्वाद्भवान्वेत्ति
तन्नः प्रब्रूहि पृच्छताम् ॥ ३ ॥ शुक्र उवाच ॥ आराध्य देवं ब्रह्माणं तपसा सिंहिका पुरा ॥ त्रिदशेभ्यो ह्यवध्यत्वं स्वसुतानामलभत सा ॥ ४ ॥
वरदानकृतोत्साहैर्भवद्विर्विबुधा मख ॥ निर्जितास्त्रिदशाः सर्व शंकरं शरणं गताः ॥ ५ ॥ तेन युष्मद्वधार्थाय विष्णुर्मानुषरूपधृक् ॥ जमदग्निसुतो
रामः प्रथितो रणकर्कशः ॥ ६ ॥ स चासौ महातेजा मातृपं स तु साम्प्रतम् ॥ मनुष्याश्च भयं घोरं बुद्ध्वन्मज्वाऽसुरमुत्तमम् ॥ ७ ॥ साल्व उवाच ॥
भगवन् सर्वदेवानामीश्वरो मधुसूदनः ॥ तस्मात्परतरं देवं नाऽन्यं कञ्चन शुश्रुम ॥ ८ ॥ किमर्थं स महातेजाः शंकरस्य महात्मनः ॥ आज्ञाकारी
भृगुश्रेष्ठ सैंहिकेयं जिघांसति ॥९॥ शुक्र उवाच ॥ यदा यदा हि धर्मस्य म्लानिर्भवति दानव ॥ अभ्युत्थानमधर्मस्य तदाऽऽत्मानं सृजत्यसौ ॥१०॥
कदाचिद्देवदेवेषु कदाचिन्मनुजेषु च ॥ कदाचिदथ तिर्यक्षु ज्ञात्वा कार्यबलाबलम् ॥ ११ ॥ यदा भवति देवेषु देवश्चेष्टेत तदा ॥ तिर्यक्षु च यदा

---

[^1]: 'मध्यमादित्यमण्डलम्' इति ख० ।
[^2]: 'शस्त्राणि मुमुचुर्धूम मसकृच्च च वाहनाः' ख० ।
[^3]: 'जन्मानि' इति क० ।

॥ २१ ॥