विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

हतास्तेन देवेन वासवप्रियकाम्यया ॥ ३६ ॥ केचिन्मनुष्यरूपेण तिर्यग्रूपेण चाऽपरे ॥ केचिद् देवरूपेण निहता भूरितेजसा ॥ ३७ ॥

साल्व उवाच ॥ जानामि तस्य माहात्म्यं देवदेवस्य शार्ङ्गिणः ॥ अहं स्वमरणं मत्वा तेन योत्स्यामि भार्गव ॥ ३८ ॥ विशिखाग्निशरणं श्रेष्ठं न हीनोऽविजयो रणे ॥ विष्णोः करविनाशानां भूयो राज्यं भविष्यति ॥ ३९ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ इत्येवमुक्तस्तत्सुताधिपेन भृगुप्रधानो भगवान् स शुक्रः ॥ ज्ञात्वा स दैत्यान्स्कुलान्निचिनद्यश्चागाम काष्ठापमरामोद्याम् ॥ ४० ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे शुक्रसाल्वसंवादो नामाऽष्टात्रिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३८ ॥

---

मार्कण्डेय उवाच ॥ एवमुक्त्वा गते शुक्रे गविष्ठो वाक्यमब्रवीत् ॥ गजेन्द्र शुकस्य वचनं क्रियतामविचारयन् ॥ १ ॥ स्वप्ना हि सुमहाघोरा दृश्यन्ते भयवर्धनाः ॥ भवतां हि विनाशाय गच्छन्ते सततं विभो ॥ २ ॥ भवान्स्वप्ने मया दृष्टो रक्तस्रगनुलेपनः ॥ उष्ट्रेण शिशुुमारेण वराहेण तथा व्रजन् ॥ ३ ॥ तैलाक्ताश्चापरे दैत्याः स्वगयानुपथाश्रिताः ॥ पतन्तः पर्वता दृष्टा गजेन्द्रे मयङ्कारणावा ॥ ४ ॥ केचित्कृष्णार्णवाम्बराः केचित्क्रूखरासनोंजितः ॥ केचित्पङ्कगता दृष्टाः केचिद्भस्ममया गताः ॥ ५ ॥ केचिद्विद्वया नायां कृप्यन्ते दक्षिणां दिशम् ॥ काचिद्रक्ताम्बरा नारी नीयते दक्षिणां दिशम् ॥ ६ ॥ केचिन्नृत्यन्ति भूपाला हसन्ति च तथाऽपरे ॥ केचिन्नरुण्डा मया दृष्टाः केचित्कषायावाससः ॥ ७ ॥ चण्डालकन्कन्याः केचित्केचिन्लिकुशमस्थिताः ॥ गजाश्वपत्तिसहितेन सर्वण च भवान्युतः ॥ ८ ॥ वापीं सकलुपां प्राप्य निमग्नो गोमये हृदे ॥ गजश्रीश्च मया दृष्टा शक्रालिङ्गनतत्परा ॥ ९ ॥ तस्य मे रोचते सन्धिस्त्व श्लक्ष्ण पार्थिव ॥ प्राणांरक्षत भो गजश्रीवन्मद्यप्यापुशांबुते ॥ १० ॥

साल्व उवाच ॥ यदैव भगवान्विष्णुः श्रुतः शत्रुर्मयाऽनघ ॥ तत्रैव देव तच्छ्रुत्वा राज्यं त्यक्तं तथा मया ॥ ११ ॥ इदं यङ्गेस्तपस्तप्तं राज्यं कृतमकण्टकम् ॥ मूर्ति स्थितमभिजाणां सुहृदः परिपालिताः ॥ १२ ॥ धुता भृत्यजनः सर्वः कृतकृत्यान्ततो वयम् ॥ गोविन्दान्मरणं प्राप्य भूयो राज्यं भविष्यति ॥ १३ ॥

मार्कण्डेय उवाच ॥ इत्येव वाक्यं तु निशम्य गज्ञो मेने तदा युक्ततमं गविष्ठः ॥ तूष्णीं बभूवाऽथ सुनिश्चितारमा मेने च दैत्यान्समरे विनष्टान् ॥ १४ ॥

इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे प्रथमखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे स्वप्नाध्यायो नामैकोनचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः ॥ ३९ ॥

---

मार्कण्डेय उवाच ॥ पतस्मिन्नेव काले तु नाल्वम्य च महात्मनः ॥ भौषीमात्राच्चविगटन्तु ददृशे चामयस्य च ॥ १ ॥ गहून्त्येव विख्यातः पूज्यामाम तं नृपः ॥ यथाऽह पूजितो गज्ञा निपुणो वाक्यमब्रवीत ॥ २ ॥

---

पादटिप्पणी: १ 'नितराम्' इति ख० । २ 'केचित्कृष्णाण्डरा दृश्या' इति ख० । ३ 'भूतो' इति ख० । ४ 'ऋतुर्नृहेतुः स उच्यते' इति ख० ।