विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४४४॥

तृ० खं० अ० २२३

पितुरता नित्यं या नारी सा तपोधना ॥ १७ ॥ ब्राह्मणान्दुर्बलांस्तांश्चान्नतृष्णार्त्तांस्तथा ॥ विभज्येतेन या नारी सा पतिव्रतभागिनी ॥ १८ ॥ ऋतुस्नाता या नित्यं दृश्वरं स्पृष्टमानसा ॥ पतिव्रता पतिरता सा पतिव्रतभागिनी ॥ १९ ॥ पृथुमेतत्तपोधैर्व स्वर्गेभैव सनातनः ॥ या नारी भर्तृपरमा भवेद्भर्तृव्रता शिवा ॥२०॥ पतिर्हि देवो नारीणां पतिर्बन्धुः पतिर्गतिः ॥ पत्या गतिः समा नास्ति दैवतं वा यथा पतिः ॥२१॥ पतिः स्वर्गप्रदो नार्या यदा तल्पमना भवेत् ॥ यद्यत्कार्यमकार्यं वा यदि वा प्राणनाशनम् ॥ २२ ॥ पतिः पातकुयुक्तो वा व्याधितो वा कथ ञ्चन ॥ आपन्नो रिपुसंस्थो वा ब्रह्मशापादितोऽपि वा ॥ २३ ॥ आपच्छर्मानुमेधृत्य तत्कार्य्याविशङ्कया ॥ स्वातन्त्र्यपुक्तपरं हि पापं स्त्रीणां सदा तेन सदैव नारी ॥ स्वातन्त्र्यहीना सततमभैर्वृद्धि या काममेवार्कमितिधराय ॥ २४ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्र सं० मुनीश्वति हंसगीतासु स्त्रीधर्मनिरूपणो नाम द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ २२२ ॥ ॥ हंस उवाच ॥ ॥ स्वेस्वे धर्मे व्यव स्थानं वर्णानां पृथिवीपतेः ॥ परो धर्मः सदा प्रोक्तस्तत्र यत्र भवेन्नरः ॥ १॥ देवब्राह्मणगोसाध्वीसाधूनामपि पूजनम् ॥ निग्रहश्च दुष्टानान्नृपधर्मे नैकारणम् ॥ २ ॥ समता व्यवहारेषु स्वयञ्चैवान्ववेक्षणम् ॥ राज्ञां धर्मं परं विद्यात्तथा वै चाष्टहस्तता ॥ ३ ॥ स्वदेशपालनं धर्मः परराष्ट्राभिभर्द्द नम् ॥ यज्ञदानक्रिया चैव संग्रामे चापलायनम् ॥ ४ ॥ मृगयासा तथा पानं गर्हितानि महीभुजाम् ॥ वाग्दण्डयोस्तु पारुष्यन्तथैवार्थस्य दूष णम् ॥ ५ ॥ सन्धिविग्रहदानानामासनस्य तथैव च ॥ द्वैधीभावस्य चाप्युक्ता सेवा वै संश्रयस्य च ॥ ६ ॥ ज्ञात्वा कालबलं राजा षाड्गुण्यस्य र् निश्चये ॥ इन्द्रियाणाञ्जयः यतः सदा स्याद्विजयबुद्धयाः ॥ ७ ॥ ततो भृत्यजयः कार्य्यः समस्तविनयस्ततः ॥ कामः क्रोधो मदो लोभो मानो हर्षस्तथैव च ॥ ८ ॥ आभ्यन्तरा विजेतव्या रिपवः षण्महीभुजा ॥ ततस्तु शत्रवो जेयाः कुल्यश्चैवेतरेक्रिमाः ॥ ९॥ भूमिमित्रहिरण्यानामर्जने यत्नवान्भवेत् ॥ धर्मार्थकामसस्त्रा च सदा कार्या महीक्षिता ॥ १० ॥ स्वाम्यमात्यञ्जनं दुर्गं कोशो दण्डः सुहृत्तथा ॥ राज्ये प्रकृतयः सप्त रक्ष्या यत्नेन भुभुजा ॥ ११ ॥ देवमन्त्रौषधोत्साहैः शक्तिभिर्युतस्तथा भवेत् ॥ मङ्गलाचारयुक्तानां सिध्यन्ते देशशक्तयः ॥ १२ ॥ चतुरङ्गबलं कुर्यात्सुभृतेश्च तथा नृपः ॥ कर्मणा मनसा वाचा सदा लोकं प्रसाद्येत् ॥ १३॥ महच्चावरणं कार्यमित्यमेव समृद्ध्ये ॥ राजा सहायसम्पन्नः पश्यञ्झाङ्गलं शिवम ॥ १४॥ देश्यशूद्रजनप्रायमरोगं देशमावसेत्॥ तत्र दुर्गाणि कुर्वीत स्वदुर्गश्च विशेषवत ॥ १५ ॥ धन्वदुर्गम्महीदुर्गं गिरिदुर्गन्तथैव च ॥ अदुर्गं वृक्षदुर्गञ्च नदीदुर्गन्तथैव च ॥ १६ ॥ एषामन्यतमे दुर्गे