विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

अभियोगमननिस्तीर्य्य नैनं प्रत्यभियोजयेत् ॥ २१ ॥ कुर्य्यात्प्रत्यभियोगं च कलहे साहसेषु च ॥ उभयोः प्रतिश्रुतौ ग्राह्यौ समर्थौ कार्यनिर्णये ॥ ॥ २२ ॥ साहसस्तेयपारुष्ये ह्रीमिशापात्यये क्रियम् ॥ विवादयेत्सद्य एव कालोऽन्यत्रेच्छया स्मृतः ॥ २३ ॥ देशाद्देशान्तरं याति सृक्किणी परिलेढि च ॥ ललाटं स्विद्यते चास्य मुखं वैवर्ण्यमेति च ॥ २४॥ परिशुष्यत्स्खलद्वाक्यो विरुद्धं बहु भाषते ॥ अभियोगेऽथ वा साक्ष्ये दुष्टः स परिकीर्त्यते ॥ २५ ॥ आकारैरिङ्गितैर्गत्या चेष्टितैर्भाषितेन च ॥ नेत्रवक्त्रविकाराभ्यां गृह्यतेऽन्तर्गतं मनः ॥ २६ ॥ त्रिपक्षाद्दर्शितो ज्ञेयस्त्वत्तरस्याप्रयच्छतः ॥ सर्वेष्वेव विवादेषु बलवत्युत्तरा क्रिया॥२७॥आधौ प्रतिग्रहे क्रीते पूर्वातु बलवत्तरा ॥ सर्व्वपूर्वकस्त्वारम्भवहुशश्चेत्कृताँस्तथा ॥ तम् ॥२८॥ सर्व्वस्माद्द्धीयते चार्थादिति धर्मविदो विदुः ॥ बलोपधिनिवृत्ताँस्तु व्यवहाङ्गान्निवर्त्तयेत् ॥२९॥ स्त्रीनक्तमन्तरागारबहिःशत्रुकृताँस्तथा ॥ रोगार्त्तभीतव्यसनिबालशिष्यकृतस्तथा तु ॥ ३० ॥ अकृतानि विजानीयात्तथा दासकृतानि तु॥ गुरोर्वाक्येन शिष्यस्य पितृवाक्यात्सुतस्य च ॥ ३१ ॥ दासस्य स्वामिवाक्येन व्यवहारस्तु सिद्ध्यति ॥ ३२ ॥ पुरः पत्युरभावेन राजा वा पितृपुत्रयोः ॥ बाल आपाद्धरऽइषात्पोषण्डव्याभि विक्रमाः ॥ एतान्येव प्रमाणानि भर्ता यद्यनुमन्यते ॥ ३३ ॥ अप्राप्तव्यवहारस्य स्वातंत्र्यं मातृकृच्छ्रयते ॥ ३५ ॥ अस्वन्तन्त्रकृतान्यानुदुप्रमाणानि शस्यते ॥ ३४ ॥ पतौ व्यवहारज्ञः स्वतन्त्रः पितरं विना ॥ अनियुक्तवचो दण्ड्यो राजा रुक्मस्य कृष्णलम् ॥ नियुक्तो न नियुक्तो वा विद्या पंडिताः ॥ नानिर्युक्तेन वक्तव्यं व्यवहारं कथंचन ॥ ३६ ॥ लेखकस्य च सभ्यानां साक्षिणां यश्च दूषकः ॥३८॥ अनाहूतस्य चाह्वाने वाक्यमुदाहरन् ॥ ३७ ॥ सर्वस्वरहितः कार्यो लेखकोऽनुक्तलेखकः ॥ ३९ ॥ राजा तान्विनयेद्विप्रान्दण्डेन द्विगुणेन च ॥ सभा वा न प्र आहूतस्य च मोक्षणे ॥ अजितोऽस्मीति मन्वानो ब्रूयात्तं तु पराजितम् ॥ ३९ ॥ पादो धर्मस्य कर्त्तारं पादः साक्षिणमेव च ॥ ४१ ॥ वेष्टव्या वक्तव्यं वा समंजसम् ॥ ४० ॥ अब्रुवन्विब्रुवन्वापि नरो भवति किल्बिषी ॥ पादो धर्मस्य कर्त्तारं निन्दतो यत्र निन्यते ॥ ४२ ॥ एनो गच्छति कर्त्तारं मुच्यन्ते च सभा पादः सभासदः सर्वान्यादो राजानमृच्छति ॥ राजा भवत्यनेनास्तु निन्दार्हो यत्र निन्यते ॥ स्यात्तद्दण्डं दापयेन्नरः ॥दण्डं च स्वपणं सदः ॥ छलं निरस्य भूतेन व्यवहारान्नयेन्नृपः॥४३॥भूतम्पद्यनुपन्यस्तं व्यवहारेण हीयते॥सपणश्चेद्विवादः धर्म्मात् तन्मध्ये न तत्सत्यं गच्छेत्लेनानुवि चैव धनिके धनमेव चा॥४४॥न सा सभा यत्र न संति वृद्धा न ते वृद्धा ये न वदंति धर्म्मम्॥न तद्धर्मं यत्र न सत्यमस्ति न तत्सत्यं यच्छलेनानुवि द्धम्॥४५॥इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृ०ख० मा० संवादे सुनीन्द्राति हंसगीतासु व्यवहारनिरूपणो नाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः ॥१२४॥