विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४४७॥

तृ० खं० अ० ३२६

हंस उवाच ॥ संभोगो दृश्यते यत्र न दृश्येतागमः क्वचित् ॥ आगमः कारणं तत्र न भोगस्तत्र कारणम्॥१॥आगमोन विशुद्धेन भोगो याति प्रमाणताम् ॥ अविशुद्धागमो भोगः प्रामाण्यं नैव गच्छति ॥ २ ॥ आहैतवाभियुक्तः सन्त्रर्थानामुद्धरेत्पदम् ॥ भुक्तिरेव विशुद्धा स्यात्प्रातानां पितुस्तः क्रमात्॥३॥अन्वाहितः... हेले विस्पष्टयाचितम् ॥ अप्रत्यक्षं च यद्भुक्तं न चेंद्रेणेन जीर्यते॥४॥पश्यतोऽब्रुवतो भूमेर्हानिर्विंशतिवार्षिकी ॥ परेण भुज्यमानाया धनस्य दशवार्षिकी ॥ ५ ॥ त्रिभिर्भव तु यद्भुक्तं पुरुषैस्तु यथाविधि ॥ लेख्यभावावपि तं तत्र चतुर्थः समवाप्नुयात् ॥ ६ ॥ आगमोप्याधिको भुक्तेर्विनापूर्वक्रमागतान ॥ आगमोपि बली नैव भुक्तिस्तत्रापि यत्र ना॥७॥आध्यात्मिकैस्ता स भृशं विनया दण्डिन विप्रा द्विगुणेन राज्ञा ॥ लोके न दुष्टः स तु कंटकः स्यात्पापात्मनां मूर्धनि तिष्ठतीति॥८॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे मुनीन्प्रति हंसगीतासु भोगलक्षणवर्णनो नाम पञ्चविंशत्युत्तरत्रिशततमोऽध्यायः ॥ ३२५ ॥ हंस उवाच ॥ पौरुषञ्चैव दिव्यञ्च निर्णयो द्विविधः स्मृतः ॥ द्विविधः पौरुषस्तत्र लिखितं साक्षिणस्तथा ॥ १ ॥ त्रिविधं लिखितं तत्र तस्य वक्ष्यामि लक्षणम् ॥ राजसाक्षिकमेकं तु द्वितीयं तु ससाक्षिकम् ॥२॥ स्वहस्तलिखितं नाम तृतीयं परिकीर्तितम्॥ नियुक्तकार्यस्य कृतं राजाधिकरणेपरम् ॥ ३ ॥ तदृष्ट्वंशृण्वन् मर्त्यैश्च स्वहस्तपरिश्चितम् ॥ तल्लेख्यं कथितं लोके राजसाक्षिकमित्युत॥४॥ यत्र कचन विप्रेन्द्रा लिखितं येन केनचित् ॥ चिन्हितं यत्स्वहस्तेन साक्षिभिश्च गुणान्वितैः ॥५॥ द्वाभ्यामूध्वं तु तज्ज्ञेयं लिखितञ्च ससाक्षिकम् ॥ साक्षी स्वहस्तलिखितै भवेद्यपि न वा भवेत्॥६॥ विनापि साक्षिभिस्तस्य प्रामाण्यमुपपद्यते ॥स्वहस्तलिखितं पत्रं बलात्कारेण कारितम्॥७॥हस्तप्रमाणं सर्वेषां तथोपधिकृते द्विजाः ॥ मत्तोन्मत्तकृतं लेख्यमस्वतंत्रन्कृतं च यत्॥८॥लेख्यं विना नास्ति सिद्धिः स्थावरस्य तु कर्हिचित् ॥ भुक्तिस्तत्र प्रमाणं वा भवेत्त्रिपुरुषगता॥९॥हस्तेन द्विपदं देयं साम्ना दद्याच्च तुष्पदम् ॥ स्थावराणां च सर्वेषां सिद्धिर्लेख्ये प्रतिष्ठिता ॥१०॥ देशाचाराविरुद्धं यद्धक्तावर्णविलक्षणम् ॥ तत्प्रमाणं स्मृतं लेख्यं विलुप्तमनमध्वमम् ॥ ११ ॥ प्राक्प्रसादाः प्रदीयन्ते पश्चादपि न पार्थिवाः ॥ देशजातिवितेषु न स्वात्स्वमी नृपः क्वचित् ॥ १२ ॥ समूहत्यं न भोगोऽस्ति लेख्यं तत्रापहारकम् ॥ उभयोरपि तत्र स्याद्भुक्तं येन स वै प्रभुः ॥ १३ ॥ चिरन्तनमविज्ञातं भुक्तं भोगान्न चालयेत् ॥ एकाहं लिखिते तस्यात्सम्भोगो यस्य तस्य तु ॥ १४ ॥ अर्वाक्कालिकल्पं तु लेख्येनैव विशोधयेत् ॥ मुद्राशुद्धं क्रियाशुद्धं पारंपर्योऽनुमोदितम् ॥ १५ ॥ अदूषितं च स्पष्टं च सिद्धिमभ्येति नान्यथा ॥ स्ववेशाल्कीर्तयेद्राज्ञा आत्मानं तदनन्तरम्॥ १६॥ दायाद्यप्रमाणं च सहसीमापरिच्छेदैः ॥ ततस्त्

॥४४७॥