विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

तेषामपिपृक्थहराः पुत्रा धने पैतामहे सुताः ॥ १५॥ पतितानां न भागोऽस्ति तत्सुतानां च धर्मतः ॥ कर्मणः प्राक्सुताश्चेत्स्युः पतनीयस्य ये सुताः ॥ १६॥ तेषामृक्थं प्रदातव्यं न तु ते पतिताः स्मृताः ॥ प्रायश्चित्ते तथा चीर्णे पतितो भागमर्हति ॥ १७॥ तत्पुत्रोऽपि तथा विप्रा नात्र कार्या विचारणा ॥ पिता चेद्विभजेत्पुत्रान्स्र्वेच्छा तस्य स्वके धने ॥ १८॥ पैतामहे त्वस्वतन्त्रः पिता भवति धर्मतः ॥ पितामहाजिते वित्ते पितुः पुत्रस्य चोभयोः ॥ १९॥ स्वाम्यन्तु सदृशं ज्ञेयं पुत्रपौत्रानुवान्भवेत् ॥ पितुरूर्ध्वं विभजतां माताप्यंशं समंहरेत् ॥ २० ॥ सवर्णासु सुताः सर्वे तथा ज्ञेयाः समांशिनः ॥ ज्येष्ठस्य किञ्चिदधिकं दातव्यं नात्र संशयः ॥ २१ ॥ ब्रह्मेदावस्तुतस्यापि त्रीन्हि मान्यात्तमो समौ ॥ पिशाचासुरयोर्जातौ यथा पौनर्भवस्तथा ॥ २२ ॥ चतस्रस्तु यदा भार्या भवन्ति ब्राह्मणस्य तु ॥ तासां पुत्रेषु दायं पतार्द्धितं विभजेन्नृपः ॥ २३ ॥ चतुरो शान्हरेद्विप्रस्त्रीनंशानक्षत्रियासुतः ॥ वैश्यापुत्रो हरेद्व्यंशमंशं शूद्रासुतो हरेत् ॥ २४ ॥ ब्राह्मणौ यदि पुत्रौ द्वौ चैकः शूद्रासुतो भवेत् ॥ नवधा ब्राह्मणधनं विभज्यमिति निश्चयः ॥ २५ ॥ अष्टौ ब्राह्मणयोर्भागाः शूद्रस्य नवमो भवेत् ॥ द्वौ विश्यो सुतौ स्यातामेकश्च ब्राह्मणीसुतः ॥ २६ ॥ ब्राह्मणस्वं तथा षोढा विभज्यमिति निश्चयः ॥ द्वावंशौ शूद्रयोर्देयौ चतुरोंशा हि वै द्विजाः ॥ २७॥ अनेनैवानुसारेण सर्वै र्वैशांशकल्पना ॥ असवर्णासु जातानां कर्तव्या पृथिवीक्षिता ॥ २८ ॥ षोढा तत्सर्वमर्थवत् कर्तव्यमिति निश्चयः ॥ क्षत्रियायां ततः पुत्रा वित्तंतोशत्रयं हरेत् ॥ २९ ॥ वैश्यापुत्रो हरेद्व्यंशमंशं शूद्रासुतो हरेत् ॥ वैश्यास्वं तु त्रिधा कार्यं शृणु तत्रापि कल्पना ॥ ३० ॥ वैश्यापुत्रो हरेद्व्यंशमंशं शूद्रासुतो हरेत् ॥ अपुत्रस्य तु दौहित्रो रिक्थमर्हति धर्मतः॥३१॥ दौहित्रस्याप्यभावे तु दुहितापि धनं हरेत्॥ तदभावे तदा भार्या तदभावे सहोदरः ॥ तत्स्याप्यभावे जननी तदभावे पिता हरेत् ॥ भ्रातृस्तदभावे तु भ्रातृपुत्रस्ततो हरेत् ॥ ३२ ॥ सहोदरभ्रातृसुतो विद्यमाने कथंचन ॥ नान्यभ्रात्रभवो भ्राता प्राप्नुयादिति निश्चयः ॥ ३३ ॥ अन्यभ्रात्रभवभ्रातुः पुत्रो यत्र व्यवस्थितः ॥ पितृव्यभ्रातृपुत्रस्तु नैव तत्र धनं हरेत् ॥ ३४ ॥ अनन्तरं सपिण्डद्यस्तत्स्य धनं हरेत् ॥ तदभावे सकुल्यस्य तदभावे गुरोर्भवेत् ॥ ३५ ॥ शिष्यस्य तदभावे तु द्विजानां तद्भावतः ॥ ऋत्विजः समया दान्तास्तस्य वित्तस्य भागिनः ॥ ३६ ॥ ब्राह्मणस्वमनाहार्य्यं पार्थिवानां सदा भवेत् ॥ इतरेषान्तु वर्णानां सर्वाभावे हरेन्नृपः ॥३७॥ पुत्रौ तु विवदेयातां भ्रात्रौ जातो स्त्रिया घने ॥ तयोर्यद्वस्य पित्र्यं स्यात्तत्सगृह्णीत नेतरः ॥३८॥ मातृकं यद्भवेद्वित्तं कुमारीणां तु तद्भवेत् ॥ तदभावे तु सोढानां सुतानां तदभावतः ॥ ३९॥ अध्ययन्याद्यवानर्कं दत्तं च प्रीति