विष्णुधर्मोत्तर पुराण (तृतीय खण्ड - चित्रसूत्र, वास्तु, शिल्प व प्रतिमा लक्षण)

वि० ध० ॥४६२॥ तृ० खं० अ० ४२॥

तया ॥ सा च वृद्धिर्यथोक्ता वै वर्णानामनुपूर्वशः ॥ ८ ॥ तथाविधा गृहीतव्या नान्यथेति हि निश्चयः ॥ आधिसमुन्नीयते वृद्धिं नष्टामाधिं च दापयेत् ॥ ९ ॥ दैवराजकृतं दोषं विना ब्राह्मणसत्तमाः ॥ अन्यवृद्धौ प्रविधायां घातौ त्यागो विधीयते ॥ १० ॥ भोग्यस्याधेः परित्यागः प्रविष्टे तु धने भवेत् ॥ भोगस्य गणना कार्या न तत्र वचनादृते ॥ ११ ॥ धनिनोऽर्थं न हीयेत आधौ प्राप्नुवते मृते ॥ हेतुभूतस्तु मरणे न चेत्स्यादुत्तमर्णिकः ॥ १२ ॥ आधौ विवदमानानां मुक्ता जीवन्ति चापराः ॥ अन्यस्याधिकृतां भूमिं यश्चान्यस्य प्रयच्छति ॥ १३ ॥ स्वयमेव नरेन्द्रस्तं घातयेद्विचारयन् ॥ द्रव्येष्ववमथान्येषु दण्डः स्याद्विगुणं भवेत् ॥ १४ ॥ आधौ समुद्रे नष्टे तु मुद्रा यत्र न दृश्यते ॥ न तत्र हीयते वित्तं धनिकस्य कथञ्चन ॥ १५ ॥ अन्यथा तु तथा नष्टे धनिकस्यैव हीयते ॥ अन्त्या वृद्धिर्हिरण्यस्य द्विगुणा परिकीर्तिता ॥ १६ ॥ वस्त्रस्य त्रिगुणा प्रोक्ता धान्यस्य तु चतुर्गुणा ॥ रसस्याष्टगुणा वृद्धिः स्त्रीपशूनां च सन्ततिः ॥ १७ ॥ स्त्रीपशूनां प्रसूते वृद्धिः पशूनां चैव विष्यते ॥ उष्ट्राणां भवेद्वृद्धिः सति पुंस्त्वे हि वै द्विजाः ॥ १८ ॥ ऊर्णावृद्धिर्भवेत्तेषां वर्षाणि द्वादशैव तु ॥ द्रव्याणामप्यनुक्तानां वृद्धिर्ज्ञेया चतुर्गुणा ॥ १९ ॥ दीयमानमप्रयुक्तं तु पुरुषास्यानुगृह्णतः ॥ ततः परं न वृद्धिः स्यात्कथंचिद्द्विजसत्तमाः ॥ २० ॥ स्वमर्थं यो न गृह्णाति दीयमानं पुनःपुनः ॥ तस्मात्स हीयते विप्रा ददत्तदनृणो भवेत् ॥ २१ ॥ पिता प्रवसितो यस्य ब्राह्मणा द्विदशः समाः ॥ ऋणं तस्य सुतैर्देयं मृतस्य यदि वा पुनः ॥ २२ ॥ पैतृकं तु ऋणं पुत्रः पौत्रो वा दातुमर्हति । न कामजमतुष्टं तु दातुमर्हति कर्हिचित् ॥ २३ ॥ रिक्थग्राही तथा पुत्रः स्त्रीग्राही धनदासिकाः ॥ पुत्र स्थितेपि दातव्यमृणं वै धनहारिणाम् ॥ २४ ॥ रिक्थग्राही सुताभावे स्त्रीग्राही दातुमर्हति ॥ स्वयं दातमशक्तो यः कर्तुमिच्छेत्पुनः क्रियाम् ॥ २५ ॥ स दत्त्वा निर्जितां वृद्धिं कारयेत्परिवर्तयेत् ॥ अदर्शयित्वा तन्नैव हिरण्यं परिवर्तयेन् ॥ २६ ॥ यावती संभवेद्वृद्धिस्तावतीं दातुमर्हति । प्रतिभाव्ये वृथा दानं द्यूतं मद्यमथापि च यत् ॥ २७ ॥ दण्डशुल्क्यावशेषं तु न पुत्रो दातुमर्हति ॥ दर्शने प्रत्यये दाने प्रातिभाव्यं त्रिधा स्मृतम् ॥ २८ ॥ आदौ तु वितथे दद्यादितरस्य सुतावापि ॥ दर्शने प्रतिभूर्यत्र मृतः प्रात्ययिकोऽपि वा ॥ २९ ॥ न तत्पुत्रा ऋणं दद्युर्दानाय ये स्थिताः ॥ प्रकाशां प्रतिभूश्चैव दापितो धनिनां धनम् ॥ सोऽपं तत्त्व तु तद्द्रव्यमृणिको दातुमर्हति ॥ ३० ॥ वर्णत्रयं विप्रवरा ऋणाथं क्षीणे विशुद्धाव्हि कर्म कार्यम् ॥ क्षीणोन्नजं सा तु यथोदयं तद्धार्या न कर्महरणे तदर्थम् ॥ ३१ ॥ इति श्रीविष्णुधर्मोत्तरे तृतीयखण्डे मार्कण्डेयवज्रसंवादे मुनीन्प्रति हंसगीतासु ऋणदानवर्णनो नामैकात्रिंशाधिकद्वित्रि ॥४६२॥