याज्ञवल्क्य स्मृति (मिताक्षरा टीका व हिन्दी व्याख्या सहित)

६१८ याज्ञवल्क्यस्मृतिः बत्यश्च सुरापोऽपि विशुद्ध्यति ॥' इति । मासं प्रत्यहं षोडशकृत्वोऽपनःशो- शुचदघं प्रतित्स्तोमेभिरुत्सं वासिष्ठम् । महित्रीणामवोऽस्वेतोग्विन्द्रस्तवामेत्येते- षामन्यतमस्य जप उक्तः, स त्रिरात्रोपवासकूष्माण्डहोमाशक्तस्य वेदितव्यः । एतच्चाकामतः पैष्ट्याः सकृत्पाने, गौडीमाध्व्योस्तु पानावृत्तौ च वेदितव्यम् । यच्च मनुना ( ११।२५६ ) - 'मन्त्रैः शाकलहोमीयैरब्दं हुत्वा घृतं द्विजः । स गुर्वप्यपहन्येनो जप्त्वा वा नम इत्यृचम् ॥' इति । संवत्सरं प्रत्यहं 'देवकृ- तस्यैनसः' इत्यादिभिरष्टाभिर्मन्त्रैर्होमो 'नम इदुग्रं नम आविवास' इत्येतस्या ऋचो वा जप उक्तः, स कामकारविषयः । यत्तु महापातकसंयुक्तोऽनुगच्छेद्गाः समाहितः । अभ्यस्याब्दं पावमानीर्भैक्षाहारो विशुद्ध्यति ॥' इति,-तदभ्यास- विषयम् , समुच्चितमहापातकविषयं वा । सुवर्णस्तेयप्रायश्चित्तमाह- ब्राह्मणस्वर्णहारी तु रुद्रजापी जले स्थितः ॥ ३०३ ॥ ब्राह्मणः स्वर्णहारी पुनस्त्रिरात्रोपोषितः जलमध्यस्थो 'नमस्ते रुद्र मन्यव' इति शतरुद्रियजपयुक्तः शुद्ध्यतीति । शातातपेनात्र विशेष उक्तः - 'मद्यं पीत्वा गुरुदारांश्च गत्वा स्तेयं कृत्वा ब्रह्महत्यां च कृत्वा । अश्माच्छन्नो भस्म- शय्यां शयानो रुद्राध्यायी मुच्यते सर्वपापैः ॥' इति । जपश्श्चैकादशकृत्वः कार्यः । 'एकादशगुणान्वापि रुद्रानावर्त्य धर्मवित् । महापापैरपि स्पृष्टो मुच्यते नात्र संशयः ॥' इत्यत्रिमरणात् । यत्तु मनुना ( ११।२५० ) - 'सकृज्जप्त्वाऽ- स्यवामीयं शिवसंकल्पमेव च । सुवर्णमपहृत्यापि क्षणाद्भवति निर्मलः ॥' इति द्विपञ्चाशदृक्संख्याकस्य 'अस्य वामस्य पलितस्य होतुः' इति सूक्तस्य तथा 'यज्जाग्रतो दूरमुदैति दैवम्' इति शिवसंकल्पदृष्टस्य षडृचस्य वा सकृज्जप उक्तः सोऽत्यन्तनिर्गुणस्वामिकस्वर्णहरणे गुणवतोऽपहर्तुर्द्रष्टव्यः । सुवर्णन्यून- परिमाणविषयोऽनुग्राहकप्रयोजकविषयो वा । आवृत्तौ तु 'महापातकसंयुक्तोऽ- नुगच्छेत्' इत्यादिनोक्तं द्रष्टव्यम् ॥ ३०३ ॥ भाषा-सुरापान करने वाला तीन दिन-रात उपवास करके कूष्माण्ड ऋषि के ('यददेवा देवहेडनम्' आदि) मन्त्र से चालीस बार आहुति करने पर शुद्ध होता है और (ब्राह्मण) का स्वर्ण चुराने वाला जल में खड़ा होकर रुद्र का ('नमस्ते रुद्र मन्यवे') जप करने पर दोषमुक्त होता है ॥ ३०३ ॥ क्रमप्राप्तं गुरुतल्पगप्रायश्चित्तमाह- सहस्रशीर्षाजापी तु मुच्यते गुरुतल्पगः । गौर्दैद्या कर्मणोऽस्यान्ते पृथगेभिः पयस्विनी ॥ ३०४ ॥ १. सुरापः स्वर्णहारी च ।