युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

१७० युक्तिकल्पतरौ— येऽमृतोत्याः (१) कर्पूराङ्गाः मन्दाङ्गाः सम्भवन्ति च । वलीपलितमालिन्य ज्वराव्याधि विनाशनाः । यत्रैव पतितं यत् तु तत्तदाकरतां गताः (२) ॥ २३ ॥ तद्यथा । वाराणसौमगधसिंहल-भूमिभागे, नेपालभूमिषु तथाङ्ग महोप्रदेशे । सौराष्ट्रिकेऽन्यतरधन्य महोविभागे ; शुद्धाद्यसां कृतिवराः प्रवदन्ति जन्म ॥ २४ ॥ तद्यथा । वाराणसेयाः सुस्निग्धास्तीक्ष्णधाराः सदङ्गिनः । लघवः सुखसंनेया ज्ञेयाश्चाभेद्यशालिनः ॥ २५ ॥ मागधाः कर्कशाः स्थूलधारा गूढ़तराङ्गिणः । गुरवो दुःससंनेयाः खङ्गा ज्ञेया विचक्षणैः ॥ २६ ॥ नेपालदेश-प्रभवा निरङ्गा निश्चलाश्च ये । ज्ञेयाः (३) सदङ्गा मलिना लघवः स्थूलधारिणः ॥ २७ ॥ कलिङ्गा गुरवः स्वच्छा व्यक्ताङ्गास्तनुहेतवः । सौराष्ट्रा निर्मलाः स्निग्धाः सुव्यक्ताङ्गा भृशं खराः ॥ २८ ॥ सिंहलद्वीपजातानां चतुर्द्धा भेद उच्यते । केचित् सदङ्गा गुरवः कर्कशाः स्निग्धधारिणः ॥ २९ ॥ केचित् सदङ्ग लघवः सुस्निग्धाः स्थूलधारिणः । एषां रूपेण मिश्रेण ज्ञेया हि द्विजजातयः ॥ ३० ॥ ( १ ) येऽमृतोया इति (क) पुस्तक पाठः । ( २ ) तत्तदाकरतां गतं इति (ख) पुस्तक पाठः । ( ३ ) अङ्गा इति (ग) पुस्तक पाठः ।