युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

१८० युक्तिकल्पतरौ— श्वा दशाश्वस्तदर्द्धेन नरश्चैव तदर्द्धतः । व्याघ्रादीनां तथैकैकं रत्नं नानाविधं तथा ॥ ८ ॥ अस्त्राणि धातवश्चैव वस्त्राणि च फलानि च । वनजाः स्थलजाश्चैव जलजाश्चैव जन्तवः ॥ ९ ॥ नवग्रहाश्च सूर्याद्याः शैलाः सप्तघटास्तथा । योग्यधातु-समुद्भूता नौकाखण्डत्रयं तथा ॥ १० ॥ एकैकं द्विपदं यानं खट्वा शय्याशनं तथा । निज-देहमितं स्वर्णं रजतं ताम्रमेव वा ॥ ११ ॥ आत्म-नीराजने दद्याद् यदिच्छेच्चिर-संस्थितिम् । अस्त्रैर्नानाविधैः कुर्याद् युवराज-निराजनम् ॥ १२ ॥ अलङ्कारैश्च विविधैर्देवी-नीराजनं मतम् । मन्त्रि-नीराजनं राजा हयेनैव समाचरेत् ॥ १३ ॥ अमात्यानां सैनिकानां विप्राणां धनिनां तथा । वस्त्रैर्नीराजनं कुर्यादिति भोजस्य सम्मतम् ॥ १४ ॥ नीराजनाया वस्तूनि न पश्येन्न पुनः स्पृशेत् । सप्तकृत्वः परिभ्राम्य कुर्यान्नीराजनाविधिम् ॥ १५ ॥ न्यसेद्वा परराष्ट्रेषु गहने वा जलेऽपि वा । दैवज्ञ-वैद्य-दीनेभ्य प्रयच्छेद्वा यथायथम् ॥ १६ ॥ इति संक्षेपतः प्रोक्तो मया नीराजनाविधिः । अनेन विधिना राजा सुचिरं सुखमश्नुते ॥ १७ ॥ तथाहि गर्गः । नीराजना महेन्द्राणां निहन्ति विपदोऽखिलाः । सैव सन्नहनं (१) राज्ञां कञ्चुकेनेव संयतः ॥ १८ ॥ ( १ ) सन्दहनम् इति (क) पुस्तक पाठः ।