युक्तिकल्पतरु (महाराज भोज - नौका-निर्माण, जलयान-विज्ञान, शस्त्र, दुर्ग एवं राजधर्म सटीक)

३८ युक्‍तिकल्पतरौ— अथैषां लक्षणानि । यदत्रैवोच्यते (५) मानं तस्य तेनैव कल्पना * । राज्ञः स्वहस्तमेकन्तु दीर्घे सर्व्वत्र निक्षिपेत् ॥ २५५ ॥ आयामेन सुन्दरः स्याद्राज-हस्तैश्च पञ्चभिः । परिणाहे चतुर्भिश्च राज-हस्तैः प्रतिष्ठितः ॥ २५६ ॥ अस्याधिदेवता भौमो रक्षतोयं (६) वसुन्धरा । द्वाराणि विंशतिश्चास्य रक्त-चित्रावृतानि च ॥ २५७ ॥ रक्तपट्टावृतो गेहः सकलार्थ-प्रसाधकः । अत्र स्थित्वा महीपालः सुचिरं पाति (७) मेदिनीम् ॥ २५८॥ दीर्घ-एकपञ्चाशत् ५१, प्रस्थ-चत्वारिंशत् ४० । इति सुन्दरः । द्वौ राजहस्तावायामे परिणाहे तथैव च । इत्ययं सर्व्वतोभद्रः शुक्रश्चास्याधिदेवता ॥ २५९ ॥ दानवा रक्षकाश्चैव पूज्यास्ते चात्र यत्नतः । चतुर्दशास्य द्वाराणि कृष्णचित्रावृतानि च (८) ॥ २६० ॥ पीत पट्टावृतो ह्येष सर्व्वानिष्ट-विनाशनः । (५) यद्यत्नै वोच्यते इति (ख) पुस्तक पाठः । (६) रक्षतौमम् इति (ख)-रक्षतोदम् इति (ग) पुस्तक पाठः । (७) पति इति (ख) पुस्तक पाठः । (८) 'परिणामे तथैव च' इति (ख) पुस्तकेऽधिकः पाठः ।

• मान-लक्षणान्यन्यानि वास्तुशास्त्रे, पुराणे, ज्योतिःशास्त्रे च सन्ति ।