अभिज्ञानशाकुन्तलम् (विमला-चन्द्रकला संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित)

१४०	अभिज्ञानशाकुन्तलम्

अनसूया—को उण उवाओ भवे जेण अदिलंबिअं णिहुअं अ सहीए मणोरहं संपादेह्म [ कः पुनरुपायो भवेद्येनाविलम्बितं निभृतं च सख्या मनोरथं संपादयावः ] ।

प्रियंवदा—णिहुअंत्ति चिंतणिज्जं भवे । सिग्धंत्ति सुअरं [ निभृतमिति चिन्तनीयं भवेत् । शीघ्रमिति सुकरम् ] ।

अनसूया—कहं विअ [ कथमिव ] ।

प्रियंवदा—ण सो राएसी इमंस्सिं सिणिद्धदिट्ठीए सूइदाहिलासो इमाई दिअहाई पज्जाअरकिसो लक्खीअदि [ ननु स राजर्षिरेतस्यां स्निग्धदृष्ट्या सूचिताभिलाष एतान्दिवसान् प्रजागरकृशो लक्ष्यते ]

किं चित्रम् = किमाश्चर्यम्, यदि = चेत् विशाखे = तारकाविशेषयुगलं शशाङ्कलेखां = चन्द्ररेखाम् अनुवर्तेते = अनुगच्छतः । अत्र विशाखे सखीस्थानीये, शकुन्तला च चन्द्ररेखास्थानीया । सखीभ्यामस्याः शकुन्तलाया अभिलाषोऽनुमतः ।

**अनसूया—**तयोः सङ्गमोपायं विचिन्तयन्ती अनसूया ब्रवीति—कः पुनरुपायः = कस्तर्हि उपायः भवेत् = स्यात् येन = उपायेन अविलम्बितं = विलम्बमकृत्वा त्वरितम् निभृतं = गूढम्, प्रच्छन्नरूपेण च सख्याः = शकुन्तलायाः मनोरथं = अभिलाषं दुष्यन्तसमागमलक्षणम् संपादयावः = सफलां कुर्वः । अनेन गान्धर्वो विवाहो विवक्षितः तस्य परस्पराऽनुरागमूलकत्वेन अतिश्लाघ्यत्वात् सद्यः सम्पादकत्वाच्चेति भावः ।

**प्रियम्बदा—**प्रियम्बदा कथयति निभृतं = गुप्तमिति कार्यानुष्ठानं चिन्तनीय = विमर्शयोग्यम् भवेत् = स्यात् शीघ्रम् = अविलम्बितमिति कार्यानुष्ठानम् सुकरम् = अनायासेन करणीयम् ।

**अनसूया—**कथमिव = केन प्रकारेण सुकरम् ।

**प्रियम्बदा—**उपायस्य शीघ्रतरं कर्तुं क्षमत्वे कारणस्वरूपं राज्ञोऽप्यौत्सुक्य वर्णयन्ती प्रियम्बदा प्राह—ननु = भो ! स राजर्षिः = राजा दुष्यन्तः एतस्यां = शकुन्तलायां स्निग्धदृष्ट्या = प्रेममयावलोकनेन = सामिलाषावेक्षणेन, सूचिताभिलाषः = सूचितः = प्रकटितः अभिलाषः = प्रेम येन स तथाभूतः सन् एतान् दिवसान् इमानि दिनानि प्रजागरकृशः = प्रजागरेण = रात्रिजागरेण कृशः = क्षीणः लक्ष्यते = प्रतीयते, दर्शनेन ज्ञायते । यज्ञरक्षणावसरे आश्रमे स्थित आवाभ्यां लक्षित इति भावः ।

---

**अनसूया—**तो क्या उपाय हो सकता है जिससे हम दोनों बिना देर किये हुए इस सहेली की इच्छा चुपचाप पूरी कर दें ।

**प्रियम्बदा—**जहाँ तक चुप चाप कार्य करने का सम्बन्ध है, विचारने की आवश्यकता है वहाँ तक जल्दी का सवाल आसानी है । अर्थात् सखि ! यह कार्य गुप्त रूप से कैसे हो सकेगा—यही केवल हमें विचारना है, शीघ्र होना तो कोई कठिन बात नहीं है ।

**अनसूया—**कहो यह कार्य शीघ्र कैसे हो सकता है ?

**प्रियम्बदा—**क्योंकि वह राजर्षि दुष्यन्त भी इस शकुन्तला को बार-बार स्नेह एवं चाह पूर्वक देखने से इसमें अपनी आसक्ति व्यक्त कर चुके हैं और आजकल इस शकुन्तला की चाह और विरह में रात को जागकर बिताने से ही वे राजा भी कृश एवं म्लान वदन हो रहे हैं ।