अभिज्ञानशाकुन्तलम् (विमला-चन्द्रकला संस्कृत-हिन्दी व्याख्या सहित)

चतुर्थोऽङ्कः २१३

शकुन्तला—इमिणा संदेहेण वो आकंपिदम्हि [अनेन संदेहेन वामाकम्पितास्मि । ] सख्यौ—मा भाआहि सिणेहो पावसंकी । [ मा भैषीः स्नेहः पापशङ्की । ] शाङ्ग्रवः—युगान्तरमारूढः सविता । त्वरतामत्रभवती । शकुन्तलाः—$^१$(आश्रममभिमुखी स्थित्वा) ताद कदा णु भूओ तवोवणं पेक्खिस्सं । [ तात कदा नु भूयस्तपोवनं प्रेक्षिष्ये ।:] कण्वः—श्रूयताम् ।

---

मधेयाङ्कितेऽङ्गुलीयके दर्शिते प्रत्यभिज्ञा भवेदिति गूढ-प्रकाशोभयार्थं साधारणं रहस्यमवबोधितम् ।

शकुन्तला—अनेन = अमुना भवतीभ्यामुक्तैन वां = युवयोः सन्देहेन = वाचिकेनोपदेशेन शङ्कया आकम्पिता = भीता अस्मि ।

सख्यौ—प्रियम्वदा अनसूया च समाश्वासयतः-मा भैषीः = भयभीता भव, स्नेहः = अनुरागः, पापम् = अमङ्गलं आशङ्कते तच्छील इति पापशङ्की = अनिष्टसन्देहवान् भवति । भयं मा कुरु आवाभ्यां स्नेहदयाय माशङ्क्य एवमुक्तवत्यावित्यर्थः ।

शाङ्ग्रवः—कालातिक्रममाशङ्क्य प्रस्थानाय प्रेरयत् ब्रवीति--सविता = भगवान् सूर्यः युगं = युगपरिमाणम् अन्तरम् इति युगान्तरम् = अवकाशम् हस्तचतुष्कविधगगन-प्रदेशम् अधिरूढः, प्राच्या दिश अग्रमागतः । 'युगं हस्तचतुष्केऽपि' इति विश्वकोश-प्रामाण्यात् सूर्यः उदयादेहंस्तचतुष्कप्रमाणं यावत् उन्नतमण्डलो जातः । अतः दिनस्यैकः प्रहरोऽभूदित्याशयः । अत्र भवती = पूज्या त्वरताम् = शीघ्रताम् करोतु । गमने त्वरा विधेया ।

शकुन्तला—अथ तपोवनस्नेहपरवशा सती शकुन्तला कण्वं परिपृच्छति तात ! = पितः ! कदा = कस्मिन् काले नु भूयः = पुनः तपोवनम् = आश्रमं प्रेक्षिष्ये = द्रक्ष्यामि । कदा नु पुनरत्र प्रत्यागमनं मे भवेदित्यर्थः ।

कण्वः—पुत्रि ! श्रूयताम् = त्वया आकर्ण्यताम् वार्धके पत्या सह भूयः त्वमत्र भूयः समेष्यसीत्याह--भूःवेति ।

---

राजर्षि दुष्यन्त तेरे को पहचानने में कुछ आना-कानी करें तो उनके नाम से अङ्कित यह अँगूठी तू परिचय के लिए उन्हें दिखला देना ।

शकुन्तला—अरी सखियों ! तुम्हारे इस सन्देह से तो मेरा हृदय अनिष्ट की आशंका से काँप उठा है ।

दोनों सखियाँ—हे सखि ! डरो मत, स्नेह सदा पाप को आशंका किया करता है । अतः हमने आशङ्कावश यों ही तुमसे कह दिया । इसमें भय की कोई बात नहीं ।

शाङ्ग्रव—भगवान् सूर्य चार हाथ ऊँचे चढ आये हैं । अर्थात् एक पहर दिन निकल गया है । अतः आप जल्दी करें ।

शकुन्तला—( आश्रम की ओर देखकर ) पिताजी, अब मैं इस तपोवन को पुनः कब देखूँगी । अर्थात् आप यहाँ मुझे कब बुलायेंगे ?

कण्व—हे पुत्री ! सुनो—

---

पाठा०—१. ( भूयः पितुरङ्कमाश्रिष्य ) ।