भारतकोश
अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

अभिज्ञानशाकुन्तलम् (सन्दर्भदीपिका टीका व हिन्दी अनुवाद सहित)

Abhijnanashakuntalam of Kalidasa Hindi

महाकवि कालिदास द्वारा

स्रोत: Abhijnanashakuntalam with Sandarbhadipika Tika & Hindi Translation (उद्गम)

DevanagariHindipublished262 पृष्ठ

पृष्ठ 221, कुल 262 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 221

अभिज्ञानशकुन्तलम् षष्ठोऽङ्कः 207

कर्कन्धूद्युतिपाटलोष्ठरुचिरं तस्यास्तदेतन्मुखं
चित्रेऽप्यालपतीव विभ्रमलसत्प्रोद्भिन्नकान्तिद्रवम्॥६-१५॥

[ तथा हि-

अस्यास्तुङ्गमिव स्तनद्वयमिदं, निम्नेव नाभिः स्थिता
दृश्यन्ते विषमोनताश्च वलयो भित्तौ समायामपि।
अङ्गे च प्रतिभाति मार्दवमिदं स्निग्धप्रभावाच्चिरं
प्रेम्णा मन्मुखमीषद्रीक्षत इव स्मेरा च वक्तीव माम्॥६-१६॥]$^{82}$

विदूषकः- (विलोक्य) भो, भावमहुरा रेहा। खलदि विअ मे दिट्ठि णिण्णुण्णदप्पदेसेसुं। किं बहुणा। सत्ताणुप्पवेससङ्काए आलवणकोदुहलं मे जणेदि। (भोः भावमधुरा रेखा। स्खलति इव मे दृष्टिः निम्नोन्नतप्रदेशेषु। किं बहुना। सत्त्वानुप्रवेशशङ्कया आलपनकौतूहलं मे जनयति।)

मिश्रकेशी- अहो राएसिणो वत्तिआरेहाणिउणदा। जाणे पिअसही मे अग्गदो वट्टदित्ति। (अहो राजर्षेः वर्तिकारेखानिपुणता। जाने प्रियसखी मे अग्रतः वर्तते इति।)

राजा- वयस्य,

यद्यत्साधु न चित्रेऽस्मिन्क्रियते तत्तदन्यथा।
तथापि तस्या लावण्यं रेखया किंचिद् अन्वितम्॥६-१७॥

मिश्रकेशी- सरिसं पच्छादावगुरुणो सिणेहस्स। (सदृशं पश्चात्तापगुरोः स्नेहस्य।)

राजा- (निःश्वस्य)

साक्षात्प्रियामुपगतामपहाय पूर्वं
चित्रार्पितामहमिमां बहु मन्यमानः।
स्रोतोवहां पथि निकामजलामतीत्य
जातः सखे प्रणयवान्मृगतृष्णिकायाम्॥६-१८॥


दीर्घेति०।। (6-15)। लीला शृङ्गारचेष्टा। अञ्चितं चञ्चलं पूजितं वा। कर्कन्धूः पक्व-कर्कन्धूरित्यमरः। तत्रैव पाटलता संगच्छते। रुचिरं सुन्दरं ओष्ठाभ्यां रुचिरं कान्तिजनकमिति शाङ्करः पाठः। आलपतीव मामर्थात्। विभ्रमो विलासः।। तस्याः०।। (6-16) तुङ्गमिव रेखानिपुणतया तथा भानात्। एवमग्रेपि। पद्यमिदमनतिमधुरं दाक्षिणात्य-पुस्तकेष्वेव दृश्यते।। भो भावमधुरा रेखा। भावोऽभिप्रायः। स्खलतीव मे दृष्टिर्निम्नोन्नत-प्रदेशेषु। आलिखितप्रदेशे इति च पाठः। किं बहुना, सत्त्वानुप्रवेश-शङ्कयालपनकौतुकं मे जनयति। अहो राजर्षेर्वर्त्तिकारेखानिपुणता। जाने प्रियसखी मेऽग्रतो वर्तत इति। यद्यदिति०।। (6-17)।। -अन्यथा क्रियते यद्यपीत्यर्थः। लावण्यं सौन्दर्यम्।। सदृशं पश्चात्तापगुरोः स्नेहस्य।

साक्षादिति०।। (6-18)-स्रोतोवहां नदीम्। मृगतृष्णा मरीचिका। निदर्शनालङ्कारः।।


  1. अंशोऽयं रिचार्ड पिशेलेन सम्पादिते बंगदेशीयपाठे न स्वीकृतः।