बौधायन श्रौतसूत्रम् (कृष्ण यजुर्वेद तैत्तिरीय शाखा - सम्पूर्ण प्रश्न एवं श्रौत-याग कल्प सटीक)

त्पराङावर्तते प्रतिप्रस्थाता॑भ्येनमाह्वयते ब्राह्मणाच्छꣳसी॑ प्रत्याह्वयते प्रतिप्रस्थाता॑ शꣳसति॑ प्रतिगृणाति॑ प्रसिद्ध- मुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्योद्यच्छतं एतं ब्राह्मणाच्छꣳसिचमस- मेनूद्यच्छन्ते चमसान॑थाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज ५ सोमानामिति॑ वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति॑ तथैव द्विर्दिः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुहुत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्ष इन्द्रेण पीतस्येति॑ ब्राह्मणाच्छꣳसिचमसमेवैते त्रयः समुपहूय भक्ष- यन्ति॑ यथाचमसं चमसांन्हिन्व म इत्यात्मानं प्रत्यभि- मृशन्ते॑ नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा मार्जयन्ते॑ ऽथ १० प्राङायन्नाह ॥ ८ ॥ अच्छावाकस्य चमसमनून्नयध्वमुन्नेतः सोमं प्रभावयेत्यच्छा- वाकचमसमेव प्रथममुन्नयन्ति॑ यथोपपादमितरान्समुन्नीयो- त्तरवेद्याꣳ सादयन्त्यथाप उपस्पृश्य बर्हिषी आदाय वाचं- यमः प्रत्यङ् द्रुत्वा स्तोत्रमुपाकरोति॑ स्तुवते॑ ऽच्छावाकायै- १५ षोत्तमेति प्राङुर॑च्छावाकस्य कालात्पराङावर्तते प्रतिप्रस्था- ता॑भ्येनमाह्वयते ऽच्छावाकः॑ प्रत्याह्वयते प्रतिप्रस्थाता॑ शꣳसति॑ प्रतिगृणाति॑ प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगीर्य प्राङेत्यो- द्यच्छत एतमच्छावाकचमसमेनूद्यच्छन्ते चमसान॑थाश्रावयत्यो श्रावयास्तु श्रौषडुक्थशा यज सोमानामिति॑ वषट्कृतानुवष- २० ट्कृते द्विर्जुहोति॑ तथैव द्विर्दिः सर्वाꣳश्चमसाञ्जुहुत्यथ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्यनुसवनभक्ष इन्द्रेण पीतस्येत्यच्छावाकचमस- मेवैते त्रयः समुपहूय भक्षयन्ति॑ यथाचमसं चमसांन्हिन्व म

alone." Wait, the first one is: "भवंतीतौन्वा" or "भवंतौतौन्वा"? The first word has: भ व ं तौ तौ न्वा -> wait, does it have an ee-matra: "भवंतीतौन्वा"? Look at the first: भ, व, ं, त, ौ (or ती?). It has ee-matra: 'भवंतीतौन्वा' or 'भवंतौ'? Wait, look at the second: 'भवंतौतौन्वायं'. The first has an anusvara and an ee-matra: "भवंतीतौन्वा"! Wait, in "or न्वा alone", it's "न्वा alone."

Everything is clear and verified. Outputting pure clean Markdown now.२६० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । ६, २०१ ] इत्यात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते॑ नाप्याययन्ति चमसान्सर्वभक्षा मार्ज- यन्ते॑ होत्रे प्रथमꣳ स्रुवते ऽथ मैत्रावरुणायाथ ब्राह्मणा- च्छꣳसिने ऽथाच्छावाकाया॑ध्वर्युः पूर्वाभ्यां चमसगणाभ्यां प्रच- रति प्रतिप्रस्थातोत्तराभ्याꣵ॑ सर्व ऐ

उत्तरा ततिः अतिरात्रः [ १७ । १० ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६१ मद्वाह्नाच्छस्यते १ । परःसहस्रमाश्विनं भवतीति ब्राह्मणं । प्रसिद्धमुक्थं प्रतिगोर्य प्राङायन्नाहाश्विभ्यां तिरोअह्नियाणां सोमानामनुब्रूहीति । प्राङेत्योद्यच्छत एतꣳ होतृचमसम॑नूद्य- च्छन्त आश्विनꣳ॑पोद्यच्छन्ते चमसानथश्रावयत्यो श्रावयास्तु ५ श्रौषडश्विभ्यां तिरोअह्न्येभ्यस्सोमान्प्रस्थितान्प्रेष्येति । वषट्कृते जुहोति । २तदेतमाश्विनꣳसुपस्तीर्णाभिघारितꣳ सह जुह्वति । वषट्कृतानुवषट्कृते द्विर्जुहोति । तथैव द्विर्द्विः सर्वांश्चमसाञ्जुह्व- त्य॑थ भक्षैः प्रत्यञ्च आद्रवन्त्य॑नुसवनभक्षो ऽश्विभ्यां पीतस्येति । तस्य भक्षः सर्वगणस्य ते सर्वगणाश्विभ्यां पीतस्य तिरोअह्नि- १० यस्य सोमस्य सुषुतस्य मधुमत उपहूतस्योपहूतो भक्षयामीति । होतृचमसमेवैते त्रयः समुपह्वय भक्षयन्ति । यथाचमसं चम- साञ्श्चिन्वꣳस दूतात्मानं प्रत्यभिमृशन्ते॑ नाप्याययन्ति चमसा- न्सर्वभक्षा मार्जयन्ते । ऽथ संप्रैषमाहाग्नीदौपयजानङ्गारानाह- रोपयच्छ्ररूपसौद ब्रह्मन्प्रस्थास्यामः समिधमाधायाग्नीदग्नी- १५ न्सकृत्सकृत्संमृड्ढीत्याहरन्त्येतानाग्नीध्रादौपयजानङ्गाराꣳस्तोंनयेण होतारं निवपत्युपसीदत्युपयष्टा गुदतृतीयायैरैवैतानि गुद- तृतीयान्येकादशधा श्लोपयष्टोपयजति । समानमत ऊर्ध्वꣳ । संतिष्ठते ऽतिरात्रः । ॥ १० ॥ प्रथमः ॥ १ Thus HD; महोदना० Tr; महानन्दा० M; महानाम्न्या० Be 12 B; महानाम्न्या० U; महानाम्न्यात् Be; my copy of the vivaraṇa (Burnell MSS.) reads: यावन्द्वाह्नात्, the words are explained thus : यावद्वि- स्पष्ट आतपो भवति तावत्। २ तदेतदा० all the MSS. exc. Tr.

एकादशिनीं करिष्यन्पृङ्क्तीर् ऊध्वाय तां दिङ्मेति यत्र त्रयोदश यूपांस्तेत्स्यन्मन्यते' तानुपशमय्यद्वादशान्यान्वोढवत- त्रयोदशाञ्छित्त्वावाहयत्या१ वा हारयत्योह्य निष्ठित्यैत्यवतक्ष- णानामेव खरून्कुरुते२ । ऽथास्यैषा पूर्वद्युरेव रथाक्षेणैकादशधा वेदिर्विमिता भवति' स यत्राग्निष्ठस्य यूपावटं परिलिखति ५ तदेतद् रथाक्षं याचति' तेन दक्षिणतो३ मिमीते उपरसम्मितं यूपावटं परिलिखत्यंथोदङ् मिमीते उपरसम्मितमेव यूपावटं परिलिखति' स एवमेव दक्षिणमुत्तरमित्यष्टौ यूपावटान्परि- लिखति' तद्वैतदेक४ उपवसथ्य एवाह्नेतान्यूपानुच्छ्रयन्ति ५ यजमानो वा अग्निष्ठो ऽङ्गानामितरे६ रूपमिति वदन्तः' स १० १ ०दशांश्छि० H only. — ०छ

यहाँ पृष्ठ के पाठ का शुद्ध देवनागरी लिप्यंतरण प्रस्तुत है:

उत्तराततिः एकादशीनी [ १०। ११, १२।] Digitized by Madhuban Trust बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६३ यदेनं तत्रानुच्छ्रयन्ं ब्रूयाद्यङ्गोᳲ न्वाᳲ ऽयं यजमानो भविष्य- तीति तथा हैव स्यान्नेदु वा आर्द्धर्यदिमेᳲ यूपा अपग्रवः शूलीभूतास्तिष्ठेयुर्यज्ञवास्तुरूपमिव स्याद्यज्ञवेशसमिव । श्वो भूत एवाह्नेयेतान् यूपानुच्छ्रयेदिति । ताञ्श्वो भूत एवोच्छ्रयन्त्य॑ग्निष्ठ ५ एकादशिनौरशनाःᳳ परिवीय वासयन्ति॑ ॥ ११ ॥ समानं कर्माश्विनाद्ग्रहादाश्विनं ग्रहं गृहीत्वैकादश रशना आदाय यूपमभ्यैति४ । तदेते यूपाः प्रक्षालिताः प्रपन्नाः संपन्नचषालाः प्रागवटेभ्य उपशेरते । खर्वन्तमग्निष्ठमुत्सृज्य तस्माद्दक्षिणमेव पूर्वमुपसृज्याथोत्सृज्यतयोत्तरᳲ । स एवमेव १० दक्षिणमुत्तरमित्यष्टौ यूपानुच्छ्रयत्य॑थ वै भवत्युपरसंमितां मिनुयात्पितृलोककामस्येति समा उपरेषु भवन्ति । रशन- संमितां मनुष्यलोककामस्येति समा रशनासु भवन्ति । चषाल- संमितामिन्द्रियकामस्येति समाश्चषालेषु भवन्ति । सर्वान्समा- न्प्रतिष्ठाकामस्येति सर्वान्समान्प्रतिष्ठाकामस्य करोति । ये त्रयो १५ मध्यमास्तान्समान्यशस्कामस्येति तान्समान्यशस्कामस्य करोति ।

१ Thus M; ॰ह्यंगेगान्त्वा, द्यगान्त्वा, द्यद्येोगान्त्वा the other MSS; ॰द्यंगोवा Ms. २ यदिमे M Bhav.; यदिमि Be; यद्धैमे the other MSS. ३ Thus conjecturally; ऐकादशिना॰ (or नौ?) M; एकादशिन॰ the other MSS.; एकादश॰ Ms and Msc. Cp. Ap. XIV. 5. 12. ४ यूपान॰ M Be; यूपम॰ the other MSS., also Ms and Msc. CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

व्यतिषजेदितरानिति व्यतिषजति ऽ स एवमेव¹ दक्षिणमुत्तर- मित्यष्टौ यूपान्व्यतिषजति ऽ ॥ १२ ॥ अथ वै भवति यं कामयेत प्रमायुकः स्यादिति गर्तमितं तस्य मिनुयादुत्तरार्धं वर्षिष्ठमथ ह्रसीयाꣳसमित्युत्तरार्धमत्र वर्षिष्ठं मिनोति दक्षिणार्धꣳ ह्रसीयाꣳसमैषा वै गर्तमित्यस्यैवं ५ मिनोति ताजक्प्रमीयत इति ब्राह्मणं ऽ दक्षिणार्धं वर्षिष्ठं मिनुयात्सुवर्गकामस्याथ ह्रसीयाꣳसमिति दक्षिणार्धमत्र वर्षिष्ठं मिनोत्युत्तरार्धꣳ ह्रसीयाꣳसमौक्रमणमेव तत्सेतुं यजमानः कुरुते सुवर्गस्य लोकस्य समष्ट्या इति ब्राह्मणमथ वै भवति यदेकस्मिन्यूपे द्वे रशने परिव्ययति तस्मादेको द्वे जाये विन्दते ऽ १० यन्नैकाꣳ रशनां द्वयोर्यूपयोः परिव्ययति तस्मान्नैका द्वौ पती विन्दत इति ब्राह्मणमथ वै भवति यं कामयेत स्त्र्यस्य जायेते- त्युपान्ते तस्य व्यतिषजेदित्युपान्ते तस्य व्यतिषजति ऽ स्त्र्येवास्य जायत इति ब्राह्मणमथ वै भवति यं कामयेत पुमानस्य जायेतेत्यान्तं तस्य प्रवेष्टयेदित्यान्तं तस्य प्रवेष्टयति ऽ पुमानेवास्य १५ जायत इति ब्राह्मणमथैतमुपशयं दक्षिणतो न्यस्यति तूष्णीꣳ ऽ खर्वन्तान्यूपानुत्सृज्याग्नेयमेवाग्निष्ठ उपाकरोति ॥ १३ ॥ सारस्वतीमुत्तरे सौम्यं दक्षिणे पौष्णमुत्तरे बार्हस्पत्यं दक्षिणे वैश्वदेवमुत्तर ऐन्द्रं दक्षिणे मारुतमुत्तर ऐन्द्राग्नं दक्षिणे सावित्रमुत्तरे वारुणं दक्षिणे ऽ ऽथ वै भवति यदि २०

१ एव om. M : एवम् om Ms.

" or "उपचारतः"? In line 13: "उपचारत '" - there is no visarga, just a quote/stroke: "उपचारत '" or "उपचारतः"? There's no colon/visarga, it's just 'त' followed by ' .

Let's check line 7: "गृह्णीयाद्'विष्टत उदञ्चमालभते" -> is it "गृह्णीयाद्'विष्टुत" or "गृह्णीयाद्'विष्टत"? In Caland: "विष्टुत उदञ्चमालभते". Let's look closely at line 7: The akshara is ष्टु: it has a small curl below ष्ट: "ष्टु"! So "विष्टुत".

Line 9: "तमुपाकरोति ' यद्यु वै न द्वेष्याच्छुस्ते पशुरित्यनुदिशति '" Wait, is it "द्वेष्याच्छुंस्ते" or "द्वेष्याच्छुस्ते"? In TS: "शुं ते पशुरित्यनुदिशति" / "शुन्ते पशुरित्यनुदिशति". In Caland: "द्वेष्याच्छुंस्ते पशुरित्यनुदिशति" or "द्वेष्याच्छुस्ते"? Looking at line 9: above "च्छु", there is no visible anusvara dot, but wait, look at "च्छुस्ते": it is printed as "च्छुस्ते". Let's write "द्व

स्तम्बयजुर्हरतीदमेव प्रसिद्धं पौरोडाशिकं' त्रिर्यजुषा तूष्णीं चतुर्थं' पूर्वं परिग्राहं परिगृह्णाति' करणं जपत्युद्ध्यन्त्युद्धृता- दाग्नीध्रस्त्रिर्हरति' यदाग्नीध्रस्त्रिर्हरत्यथाग्रेण' गार्हपत्यं पत्नी- वतस्य यूपावटं परिलिखति' समानं कर्मा स्रुचाꣳ सादना- त्सादविला स्रुचो ऽग्रेण गार्हपत्यं पत्नीवतमुच्छ्रित्य तस्मिꣳ- ५ स्त्वाष्ट्रं षाण्डमजं पशुमुपाकरोति' तं पर्यग्निकृतमुत्सृज्याज्येन सꣳस्थां करोत्य' चतुर आज्यस्य गृहान आह त्वष्ट्र इत्युपाꣳ- श्वनुब्रूहीत्युच्चैरेत्याक्रम्याश्राव्याह त्वष्टारमित्युपाꣳशु यजेत्युच्चै- र्वषट्कृते जुहोती'ति नु वपायाः प्रतिचरति' चतुर एवाज्यस्य गृहान आह त्वष्ट्र इत्यु

याज्यान्यजति॑ सो ऽचैव पत्नीः संयाज्याचैव समिष्टयजूंषि¹ जुहोति॑ संतिष्ठते पात्नीवतः॑ ॥ १६ ॥ तृतीयः ॥ अथ वै भवति यो ऽग्न्याधेयेन नर्ध्रोति स पुनराधेयम- धत्ते यो ऽग्निं चित्वा नर्ध्रोति स पुनश्चितिं चिनुत इत्य॑ग्निं ५ चित्वा ज्यानानो द्वादशेष्टका उपकल्पयते ऽष्टौ याजुषीस्तिस्रो लोकंपृणाः॑ स यत्र² होत्तरवेदिर्व्याघारितोपन्युप्तसंभारा भवति तद्बाभ्यामात्मन्यग्निं³ गृह्णीते मयि गृह्णाम्यग्रे अग्निं यो नो अग्निरिति॑ स्वयं चितिं जपति यास्ते अग्ने समिधो यानि धामेति॑ श्वेतमश्वमभिमृश्याष्टौ याजुषीरुपदधाति येनर्षय- १० स्तपसा सत्रमासतॆति॑ चतस्रो लोकंपृणा लोकं पृण छिद्रं पृणेत्य॑थ चितिक्लृप्त्याभिमृशति चित्तिमचित्तिं चिनवद्वि विद्वा- नित्य॑ाग्नेय्या गायत्रियैतां चितिमभिमृश्य द्वाभ्यामवद्रवति वाङ्न आसन्प्राणदा इति॑ तायते पशुबन्धो वाग्निष्टोमो वा॑ स प्रज्ञातः संतिष्ठते॑ ॥ १७ ॥ चतुर्थः ॥ १५ ⁴जर्वरो गृहपतिर्धृतराष्ट्र ऐरावतो ब्रह्मा दत्तस्तापसो होता पृथुश्रवा दूरेथ्रवा⁵ उद्गाता ग्लावस्त्वाजगवस्⁶ प्रस्तोतृप्रति-

१ ०ष्टयजूंर् MH. २ Thus M ; तद्येहोत्त० D ; यत्राहोत्तः the other MSS. ३ Thus M Be B U ; ०न्नंनग्निं or ०न्नन्नग्निं Be 7 D. ४ On the following cp. Baudh. gṛhs. III, adhy. 10 and Pañc br. XXV, 15. ५ Found in M only. ६ Thus M ; ग्राव० or गाव० the other MSS. 38

र्ततारौ शितिष्पृष्ठो मैत्रावरुणस्तक्षकॊ वैशालेयो ब्राह्मणाच्छꣳ- स्युपरीतिक्षात्त्र्यः १ सदस्यः शिखातिशिखौ नेष्टापोतारावरुणो २ ऽह्यो ऽच्छावाकश्चक्रपिङ्गलावाग्नीध्रावजिरो ३ साहेयः सुनह्याह्यो ऽर्बुदो ग्रावस्तुत्साण्ड उन्ने॒ता पशुक्री ४ ध्रुवगोपः कौतुस्तावध्वर्यू ५ अरिमेजयश्च जनमेजयश्चैते वै सर्पाणाꣳ राजानश्च राज- ५ पुत्राश्च खाण्डवे प्रस्थे सत्रमासत पुरुषरूपेण विषकामास्तेषां दशस्तोमान्यन्यान्यहान्यासन्दादशस्तोमान्यन्यान्त्याचीयन्ति ६ च । स यद्दशदशेति तस्मात्सर्पा दꣳशुका दꣳशुवीर्यास्तदेत- त्सौक्यं पौत्र्यं पशव्यꣳ सत्रं । य एतदुपयन्ति नैतान्सर्पा हिꣳसन्ति । ॥ १८ ॥ पञ्चमः ॥ १० तपो गृहपतिरिर्रा पत्नी ब्रह्मैव ब्रह्मा सत्यꣳ होतामृत- मुद्गाता भूतं भविष्यच्च प्रस्तोतृप्रतिहर्तारावृतं मैत्रावरुण ऋतवः सदस्या आर्तवा उपगातारस्तेजो ब्राह्मणाच्छꣳसी यशो ऽच्छा-

१ Thus (उपरौतिस्) M; अपरिगिस् Be; अपरिगौस् U; अपगरस् Be 7 D; अपरिगौर्यस् B. २ Uncertain; ॰वषणोद्या M; ॰वषणाखो Be Be 7; वषणाक्षो BUD; the Pañc. br. has वषण षाट्यः । ३ Thus M; ॰चक्रपिगं० Be 7 D; ॰चक्रपिग्रंग षाग्नीध्रोऽजिरो B Be U. ४ Thus M; उन्नेतापशुगो Be (thus also the MSS. of the Gṛhya); ॰पशुगोपो Be 7 BUD. ५ Thus M; कौत्सस्ताव॰ BU; कौत्साब॰ Be; क्रौंचस्ताव॰ Be 7 D. ६ ॰ह्यान्यासन्दा ... न्यान्य० om. M. ७ Thus M; दंशवीया० Be; दंध्रवीया० U; रंध्रवीया० B; in Be 7 the whole passage is left out.

[Header] [१७ । १६, २० ।] बौधायनश्रौतसूत्रम् । २६६

वाक्स्विषिष्टापचितिस्य नेष्टापोतारावग्निरेवाग्नीध्रो वाक्सु- ब्रह्मण्यो अगो यावस्तुर्गुन्नेता बलं ध्रुवगोपो मनो ऽध्वर्यु- श्चक्षुः प्रतिप्रस्थाता सेदिक्शाशनया२ चेध्मवाहौ दिष्टिविश्रास्ता३ मृत्युः शमितै'ते वै विश्वसृजः प्रथमाः सत्रमासां चक्रिरे । ५ तेषाग्ं शतं समा दीक्षा आसञ्चतस्र उपसदः सहस्रं प्रसुता- स्तदेषाभिवदति विश्वसृजः प्रथमाः सत्रमासत सहस्रसमं प्रसुतेन यन्तः । ततो मिषदमिषत्संबभूव ततो ह जज्ञे भुवनस्य गोपा इत्य॑ग्निष्टोमैर्वाव४ ते तदीयुरेतद्वैदृद्धमयनं प्रजननं५ यदग्निष्टोमाः ।' ॥ १६ ॥ षष्ठः ॥ १० कुण्डपायिनामयनेनैच्छन्तो दीक्षन्ते । पञ्च सर्वतो धुरा- स्तेषामियमेव प्रज्ञाता संवत्सरदीक्षा । समानं कर्माग्नीषोमीया- दारम्भणीयेनेष्ट्वैन्द्रं पयो दोहयति सांनाय्यस्य वावृता तूष्णीं वाथ वसतीवरीः परिहृत्याविशिष्य६ पयाग्ंस्युपवमन्त्यथ श्वो भूत आमावास्येन हविषा यजन्ते । तेन यन्त्यष्टाविग्ंशति-

[Footnotes] १ Thus M ; वनंभ्रु० U ; वनभ्रू० Be B ; चतड्डु० Be 7 D. २ Thus MUDBe 7; सेदौक्षाशनया Be; सेदिक्श्याशतयो B. ३ चिर्सित् i.s.o. दिष्टिर M, but cp. Pañc. br. XXV. 18. 4. ४ Thus M (reading only तदिपु० i.s.o. तदोयु०); ॰मैर्वावचेतचिदिखदे॰ Be; ॰मैर्वावचेतविदिखदे॰ BU. ॰मैर्वावन्ननेभिरियुस्त्रदे॰ D; ॰मैर्वावचतेभियुस्तृदे॰ Be 7. ५ Uncertain; प्रजन M; प्रजनि all the other MSS. ६ Thus corrected with some hesitation; cp. Karmānta-Sūtra III. 25; पर्यहृत्य पयांसि विशिष्य M, but all the other MSS. पर्यहृत्य- विशिष्य पयांस्यु० ।

[कुण्डपायिनामयनम्] Digitized by Madhuban Trust ३०० बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २०, २१ ]

रहानि॑ प्रायणीयारम्भणीयौ॑ स मासः॑ १ पौर्णमासहवि- र्भीयन्ति मासं॑ वैश्वदेवहविर्भीयन्ति२ मासं॑ वरुणप्रघास- हविर्भीयन्ति मासं॑ साकमेधहविर्भीयन्ति मासं॑ शुनासीरीयहविर्भीयन्ति षट्त्रिंशतिरहान्यभिजित्त्रयः३ परः- सामानः॑ स मासो॑ वैषुवतं॑ त्रयो ऽर्वाक्सामानो॑ ऽथ ५ विश्वजिच्च त्रयस्त्रिंशेन४ यन्ति मासं॑ त्रिणवेन यन्ति मासमेक- विंशेन यन्ति मासं॑ सप्तदशेन यन्ति मासं॑ पञ्चदशेन यन्ति मासं॑ त्रिवृता यन्ति द्वादशाहानि॑ गोआयुषी॑ तानि चतुर्दश॑ चत्वार्यूर्ध्वं वैषुवतात्तान्यष्टादश॑ दशरात्रो महाव्रतं चातिरात्रश्च॑ स मासः॑ ॥ २० ॥ १० अथैषां कुण्डानि॑ ते यत्सर्व एव त्रिवेदसो५ भवन्ति तदेषां कुण्डमथ यदन्यो ऽन्यमनुपरिसर्पं६ याजयन्ति तदेषां कुण्डमथ यत्सरुकैश्चमसैर्भक्षयन्ति७ तदेषां कुण्डं॑ तेषां य एव ब्रह्मा स एव८ ब्राह्मणाच्छंसी स पोता॑ ऽथ यो होता स एव मैत्रावरुणः सो ऽच्छावाको॑ ऽथ य उद्गाता स एव १५

१ Thus MB Be; Be 7 D present here a lacuna of two akṣaras. २ UBD here and infra each time यजंति i.s.o. यन्ति । ३ षट्त्रिंशति० i.s.o. षष्टिंशति० M. ४ After विश्वजित् Be ins. मासं । ५ Thus M; ०वेदसौ the other MSS. ६ Thus M; परि om. all the other MSS. ७ यत्स्रुकै० M. ८ एव om. all exc. M.

CC-0. Public Domain. Vipin Kumar Collection, Deoband

..." YES! "ते" = they! "एतेनायनेनायꣳस्ते" = "एतेन अयनेन आयन् ते"! And then: "ता वै ता आर्ध्नुवन्..." (or "ते वै ता...")! Wait, let's look at the end of line 4: "एतेनायनेनायꣳस्ते॑'ता" -> wait, why is there 'ता' at the end of line 4, and 'वै ता' at the start of line 5? Wait, let's look at line 5: "५ वै ता आर्ध्नुवन्सुवर्गं³ लोकमायन्वं एवं विद्वाꣳस एतेनायनेन" Wait, where is the '५'? The '५' is the line number 5! Line number 5: "५ वै ता आर्ध्नुवन्..." Wait, if line 5 starts with "वै ता", then line 4 MUST end with "ता"! Look at the end of line 4: "एतेनायनेनायꣳस्ते॑'ता" or "एतेनायनेनायꣳस्ते । ता"? Wait, look at the two vertical strokes: There is a danda? Let's look really closely at the end of line 4: "एतेनायनेनायꣳस्ते" then what? Wait, does line 4 end

... What comes next in Caland? "राजानं क्रीत्वोदातिथ्यं निर्वपति"? Or "क्रीत्वोथातिथ्यं"? Wait, in Caland BSS 17.23: "राजानं क्रीत्वोद्धातिथ्यं" or "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"? Look at the letter again: क्री - त्वो - द्धा - ति - थ्यं ? Wait, is it "क्रीत्वोद्धातिथ्यं"? No, उद् + आतिथ्यम् -> उदातिथ्यम्, but what if उद् + धा? Wait, look at: 'द्' + 'या' = 'द्या'! Wait, is it: "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"? Wait, look at 'द्य' in 'नाद्रियेरन्नित्येक' (line 14): 'द्ये' has the same shape: 'द्' on top, 'य' below! Yes! 'द्' on top, 'य' below, with 'ा' matra = 'द्या'! Wait, why does it say "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"? Could it be "क्रीत्वोद् + आतिथ्यं" printed as "क्रीत्वोद्यातिथ्यं" (with d-y error)? Yes, it is literally printed: "क्रीत्वोद्यातिथ्यं"! Wait, or is

[handwritten: उत्तरा ततिः अहरहश्चयनम्] Digitized by Madhuban Trust [ १० । २३, २४ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ३०३

वा आहुः १ रुद्रो वा एष यदग्निः ।' स एतर्हि जातो यर्हि सर्व- स्थितः ।' स यथा वत्सो जात स्तनं प्रेप्सत्येवं वा एष एतर्हि भागधेयं प्रेप्सति ।' संवत्सर उवेवास्यातो भागधेयं । नैतस्यां २ चनेयादित्युक्तमे' द्वादशाहे ऽग्निं चिन्वीतेत्येतदपरम् ॥ २३ ॥ ५ अथातो ऽहरहश्चयनस्यैव मीमाꣳसा ।' सद्यश्चितिं निष्तिष्ठ- न्त्यथ लोकंपृणा इष्टका उपदधन्त्यासमेति ।' मासि तयादेवतं कुरुते ।' द्वितीये मासे पुरीषचितिः ।' सद्यश्चितिं निष्तिष्ठन्त्यथ सुष्ठिनो ऽनु प्रकारं° ३ आसमेति ।' मासि तयादेवतं कुरुते ।' तृतीये मा

ितिः"? Let's look at the characters: '४' 'ऽ' 'ह्' 'न्' 'व' 'ञ्चि' 'ति' 'श्च' 'तु' 'र्थ' 'स्य' Yes! 'ऽह्न्वञ्चितिश्चतुर्थस्य'! And line 11: "सप्तमस्य मासस्य प्रथमे ऽह्न्वञ्च-" Line 12: "चितिरष्टमस्य मासस्य प्रथमे ऽहन्पुरीषचितिर्नवमस्य मासस्य"

Now let's examine Line 13: "प्रथमे ऽह्न्यप्त स्कन्ध्या उपदधात्या नञ्चेष्टकाभ्यो । दशमस्य" Wait! Look at "ऽह्न्यप्त": Is it 'ऽ', 'ह्', 'न्', 'त्स' = ऽहन्त्स, 'प्त'? Wait! Look at line 13: "प्रथमे ऽहन्त्सप्त स्कन्ध्या उपदधात्या नकेष्टकाभ्यो ।" ?? Wait, let's look at the words in line 13: Word 1: "प्रथमे" Word 2: 'ऽ', 'ह्', 'न्', then 'त्स'? Wait! In line 4, we saw 'ऽहन्त्स'! In line 13, it's 'ऽहन्त्स' + 'प्त' = ऽहन्त्सप्त! Wait, is there a space between ऽ

उपदधात्या नक्षत्रेष्टकाभ्यो । दशमस्य मासस्योत्तमे" Wait: "स्कन्ध्या उपदधात्या नक्षत्रेष्टकाभ्यो ।" Wait, is it "स्कन्ध्या" or "स्कन्धा"? Let's look at line 9: स् - क - न्ध्या : it has a 'ध्या' (dhya with a-matra). Yes, "स्कन्ध्या". "उपदधात्या नक्षत्रेष्टकाभ्यो ।" -> is there a danda after नक्षत्रेष्टकाभ्यो? Yes, there is a danda: '।' Wait, look at "नक्षत्रेष्टकाभ्यो": न - क्ष - त्रे - ष्ट - का - भ्यो । Wait, is it "नक्षत्रेष्टकाभ्यो" or "नक्षत्रेष्टकाभ्यः"? It has an 'ो' matra: "नक्षत्रेष्टकाभ्यो ।"

Line 10: "ऽहन्पुरीषचितिरेकादशस्य मासस्योत्तमे ऽहन्संयच्च प्रचेता-" Line 11: "श्चेत्येता उपदधात्या विकर्णीद्वादशस्य ३ मासस्याष्टाविग्ंशे" Wait, look at "विकर्णीद्वादशस्य": वि - क - र्णी - द्वादशस्य: Wait, is it विकर्णी or विकर्णीं? There

३०६ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २७, २८ । ] मिति' तया समस्तया वा विहृतया वा प्रतिपद्यन्ते' वसती- वरीषु मृत्पिण्डमन्ववधाया'हरहर्वसतीवरीः² परिहरमाणा यन्त्य'थ संवत्सरसंपन्नं ब्रह्मणो ऽयनमित्याचक्षते' चतुरो मासो दीक्षाभिर्यन्ति चतुर उपसद्भि'श्चतुरो मासः प्रसुतास्त'दाहुः क एतावत्तपस्तप्स्यान्यसाधारणं कुर्वीता'न्तेवासिषु वोपहवमिच्छेत्³ ५ दक्षिणावता वैनं याजयेयुरिति' सो ऽन्तेवासिषु⁴ वैवोपहव- मिच्छते⁴ दक्षिणावता वैनं याजयन्ति' ॥ २७ ॥ नवमः ॥ अथ वै भवति छन्दश्चितं चिन्वीत पशुकाम इति' स छन्दश्चितं च चाहुतिरागच्छति५ जुहोत्येव तच्चाथ६ यदन्य- दाहुतिभ्यः शरीरवद्यजुरेव तच्च जपति यजुरेव रशनयोर्यजु- १० रश्वगर्दभयोर्यजुरुखायै प्रवृञ्जने⁷ यजते⁷ वायव्येन पशुना' दीक्षते' विमायाग्निं परिखायापस्यायतने यजुरेव⁸ तच्च⁸ जपति यजुः सर्वासामिष्टकानामुपधाने' जुहोति शतरुद्रीयं' कुरुते वसोर्धारां' श्येनचितं चिन्वीत सुवर्गकाम इत्येवमे- १ ॰मन्ववधाय॰ MB Be U; ॰मन्वाधाय॰ Be 7 D. २ Thus M; ब्राह्मणायन॰ the other MSS. ३ वा om. Be BU.— इच्छंते i. s. o. इच्छेत Be 7 D. ४ Thus M Be; ॰पुवोपह्व॰ Be 7 D; ॰पूपह्व॰ BU.— इच्छंते i. s. o. इच्छते all exc. M. ५ चाहुतोरायर्च्छति M. ६ Thus M Be BU; तद्दु Be 7 D. ७ प्रहंजनेयजते M; प्रहंजनेवयजते B Be; प्रहंजन्नेव DU. ८ ॰रेवच B Be U.

पमावैष (or इत्यथायमेवैष) श्येनचितिः the otherLine 2 of footnote:MSS.` So it occupies two printed lines! Let's format line by line strictly matching the image![ १० । २८, २९ । ] बौधायनश्रौतसूत्रम् । ३०७ वैष¹ श्येनचित्कङ्कचितं चिन्वीत यः कामयेत शीर्षवानमुष्मि- ँल्लोके स्यामित्येतस्यैव सतो ऽरत्निमात्रेण प्राङ् शिर इव निरूहति॑ स तथा विमितो भवति यथा न बहिर्वेदि यूपः स्यादलजचितं चिन्वीत चतुःसीतं प्रतिष्ठाकाम इत्येतस्यैव सतो ५ ऽरत्निमात्रेण पश्चाद्रावणीयाꣳसौ भवतस्तावन्मात्रेणापिपक्षौ वरीयाꣳसौ॑ तौ मनागपनतौ परोऽणीयाꣳसौ² भवत॑ एकैकामृचा³ सीतां कृषति॑ प्रउगचितं चिन्वीत भ्रातृव्यवा- नित्येतस्यैव सतः समुद्गृह्याꣳसौ⁴ प्रागायातयति॑ स तथा

३०८ बौधायनश्रौतसूत्रम् । [ १७ । २६ । ] भितः स्वयमातृण्णां ' मध्ये नाभिमिव करोति ' तस्या 'अनु- दिशमवान्तरदिशमरानिव१ नेमिमिवेष्टका२ आयातयति' स एष रथचक्रचिद्द्वादशारवतः परिरुख्यः ' द्रोणचितं चिन्वीतान्न- काम इत्येतस्यैव सतो ऽरनिमात्रेण प्रागोष्ठमिव निरूह्यद्यथै३ मध्ये निम्नमिव४ करोति ' स एष द्रोणचिदन्नकामस्य परि- ५ रुख्यः ' समूह्यं चिन्वीत पशुकाम इति विज्ञायते ' पुष्कर- पर्णꣳ रुक्मꣳ हिरण्मयं पुरुषꣳ स्रुचावित्येतत्सलक्ष्ममित्या- चक्षते५ ' कुरुत एव तदथो पुरीषस्यैवेष्टका६ आयातयति ' स एष समूह्यः पशुकामस्य परिरुख्यः ' परिचाय्यं चिन्वीत ग्रामकाम इत्य'नुशर्करमन्तःशर्करमिष्टकाः परिचिनोत्यथा- १० न्तातो ऽथान्तरत७ ' एवमेवा८ स्वयमातृण्णाया 'अभ्याभितः स्वयमातृण्णामिष्टकाः परिचिनोति ' स एष परिचाय्यो ग्राम- कामस्य परिरुख्यः ' ॥ २६ ॥ १ ॰मवांतरदिक्॰ M Be; ॰मवांतरदेश॰ B Be 7 UD. २ ॰मरान्नेमिसिमितिवेष्टका MSS. exc. M, which has ॰मरानिवनेमिवेष्टका ; perhaps an allusion to R.V. I. 32. 15, TBr. II. 8. 4. 3. ३ द्यथै i. s. o. द्यथ all exc. M. ४ Thus M Be; ग्रिमिव the other MSS. ५ ॰तलक्षण॰ M. ६ पुरुष॰ M. ७ Thus M ; ॰यांतसोयांतत B Be ; ॰द्योतद्योखांतर Be 7 D ; ॰यांतसो- द्योतयांतत U. ८ Thus M; एवमेय the other MSS.