बौधायन शुल्बसूत्रम् (आचार्य बौधायन - प्राचीन वैदिक रेखागणित, ज्यामिति एवं वेदी-निर्माण सटीक)

द्वे फलके । इतरे पञ्चदशाङ्गुले पूर्वपश्चिमे । संख्यापूरणार्थं चतुरस्राध्यर्धेष्टके पूर्वापरे समस्य तयोः पूर्वा प्रागुदक्सविशेषां अक्ष्णयापच्छिन्द्यात् । एवं नव करणानि । उपधाने प्रथमे प्रस्तारे चतुरस्रस्य अवान्तरदिक्षु स्रक्तयः । चतुरस्रमध्ये चतुश्चत्वारिंशच्छतमिष्टकाः । प्रधिमूलमध्येषु चतुर्विंशतिश्चतुरस्राः । प्रधिषु अष्टाविंशतिः । पूर्वस्मिन् प्रधौ प्रधिमध्यमां शिरस्युपधाय तस्या अवस्ताद् द्वे चतुर्थ्यर्ध्ये उपदध्यात् । चतुर्षु पादेषु मण्डलसन्धावेकैकां अन्तर्वक्रां ह्रस्वेष्टकाम् । पुरस्ताद् बहिर्वक्रां बृहतीम् । एवं षडिष्टका अतिरिच्यन्ते । चतुरस्रस्रक्तिषु अग्नि- धर्मानुरोधेन अष्टादश चतुरस्रा उद्धृत्य द्वादशाध्यर्धेष्टका उपदध्यात् । एवं द्विशतः प्रस्तारः । अपरस्मिन् प्रस्तारे मण्डलमध्यचतुरस्रस्य महादिक्षु स्रक्तयः । पादेषु प्रधि- मध्यमानामुपधानम् । तेषामभ्यन्तराइचतर्थ्यर्धाः । शिरसि ह्रस्वबृहत्योरुपधानम् । अत्रापि षडतिरिच्यन्ते । मण्डलमध्यचतुरस्रं पूर्ववदष्टादश चतुरस्रेष्टका उद्धृत्य अग्निधर्मानुरोधेन द्वादशाध्यर्धा उपदध्यात् । एवं द्विशतः प्रस्तारः ॥ १३९ ॥ व्यत्यासं चिनुयाद् यावतः प्रस्तारांश्चिकीर्षेत् ॥ १४० ॥ व्यत्यासमिति । सर्वशेषार्थमन्ते वचनम् ॥ १४० ॥ कूर्मस्यान्ते तनुपुरीषमुपदध्यात् । मध्ये बहुलम् । एतदेव द्रोणे विपरीत्तम् ॥१४१॥ कल्पसूत्रे मध्य उत्पृष्ठ इति कूर्मस्योन्नतपृष्ठत्वमुक्तम्, तत्संपादनार्थ- माह—कूर्मस्यान्त इति । ( अन्ते ? ) पर्यन्ते तनु अल्पं पुरीषमुपदध्या- न्मध्ये प्रभूतमपदध्यात् , लोके कूर्मस्य पृष्ठं यादृशं भवति तादृशमुपदध्यात् । द्रोणचितं मध्ये निम्नमिव करोतीति कल्पसूत्रोक्तविकृतिसम्पादनमाह— एतदेवेति । मध्येऽल्पं पर्यन्ते बहुलं यथा अन्नपात्रद्रोणाकृतिर्भवति तथोप- दध्यात् ॥१४१॥ कूर्मस्येति । अन्ते पर्यन्ते । तनु अल्पम् । पुरीषमुपदध्यात् । मध्य इति । प्रभूतं मध्ये । उत्पृष्ठ इति कल्पे उक्तमेतत् । पुरीषेणैव संपाद्यमिति भावः । एतदिति । मध्ये तनु पुरीपम् । अन्ते बहुलमिति । मध्ये निम्नमिव करोतीति (बौ० श्रौ० सू० १७।२९) द्रोणचित्युक्तम् । एवं संपाद्यमिति भावः । अत्र कल्पोक्तो विशेषोऽनुसन्धेयः ( बौ० श्रौ० सू० १७।३० पृ० ३०९) । तत्रैवमुक्तम् । अथ हैष द्रोणचिद् ब्राह्मणो मध्य उत्पृष्ठः परितस्तनुः । तस्यैवं सतोऽरत्नि-

१६४ शुल्बसूत्रम् [तृतीयो- मात्रेण प्राक्शिर इव निरूहतोति । तस्यावान्तरदिशः पादानि वेष्टका आयातयति। स एष कूर्मचिद् ब्राह्मणो मध्ये उत्पृष्ठः परिकृष्यत इति ॥ १४१ ॥ [ इति परिमण्डलकूर्मचिदुपधानप्रकारः । ] अथ हैक एकविधप्रभृतीन् प्रउगादीन् ब्रुवते ॥ १४२ ॥ अथ हैक इति । एकविधप्रभृतीन् षड्विधपर्यन्तान् ॥१४२॥ अथ केचित् पठन्ति अथ ह इति । अथहैकविधप्रभृतीन् अपक्षपुच्छांश्चिन्वन्त (बौ० शु० २।१५ ) इत्यारभ्य एकविधादीनां अकरणं प्रतिपाद्य, तस्मात् सप्तविध एव प्रथमोऽग्नि (बौ० शु० २।२१ ) रिति सप्तविधस्याग्नेः प्रथमाग्नित्वं प्रतिज्ञातं, तत् सप्तविधप्रशंसापरमिति मन्वानाः केचिदाचार्याः प्रउगादीन् पक्षपुच्छरहितान् अग्नीं- श्चेतव्यान् ब्रुवते । तत्र एकविधाग्नौ पुरुषप्रमाणेण वेणुना समचतुरस्रं कृत्वा प्रउगादिकरणम्। द्विपुरुषविधाग्नौ पुरुषाङ्गुष्ठोर्द्वाभ्यां हत्वा तस्य मूलमानीय चतुरस्रं कृत्वा प्रउगादि- करणम् । एवं त्रिविधादिषु द्रष्टव्यम् । तत्र एकविधादिषु प्रउगादीनां पक्ष- पुच्छादिरहितानां आकृतिविकाराभावात् सप्तविधे यदुक्तमिष्टकाकरणञ्च तदेवात्र प्रत्येत्यव्यम् ॥ १४२ ॥ समचतुरश्रानेक आचार्याः ॥ १४३ ॥ समचतुरश्रानिति । समचतुरस्राकारान् ब्रुवते ॥१४३॥ समचतुरश्रानिति । एके आचार्या एकविधप्रभृतीन् अग्नीन् समचतुरस्राकारां- श्चेतव्यान् इति ब्रुवते । न प्रउगादीन् गुणविकारानित्यर्थः ॥ १४३ ॥ तस्य करण्या द्वादशेनेष्टकाः कारयेत् । तासामर्ध्याः पाद्याश्च ॥ १४४ ॥ समचतुरश्रपक्षे करणाण्याह--तस्येति । तस्याग्नेः करण्या द्वाद- शेनेष्टकाः कारयेत्। तासां द्वादशानामर्ध्याः तिर्यग्भेदाः । पाद्याः अर्ध्यायास्ति- र्यग्भेदाः समचतुरश्राः कार्याः । एवं त्रिप्रकाराभिरिष्टकाभिर्भेदपरिहारे- णोपधानं कर्तव्यम् ॥१४४॥ अस्मिन् पक्षे करणाद्याह-तस्येति । तस्याग्नेः करण्या द्वादशेनेष्टकाः कारयेत्। तासामिति । तासां द्वादशकरणीनां अर्ध्यास्तिर्यग्भेदाः पाद्याश्च । अर्ध्यायास्तिर्यग्भेदे समचतुरस्राश्च कार्या इत्यर्थः । एवं त्रिप्रकाराभिरिष्टकाभिर्भेदपरिहारेण उपधानं कर्त्तव्यम् ।

अत्रापस्तम्बः । एकविधप्रभृतीनां करणीनां द्वादशेन त्रयोदशेनेतीष्टकाः कारयेत् पादेष्टकाश्च । व्यत्यासं चिनुयाद् यावत् प्रस्तारंश्चिकीर्षेदिति । तत्र द्वादशभिः सावयवाभिः प्रथमः प्रस्तारः । इतराभिरितर इति व्यत्यासः ॥ १४४ ॥ आश्वमेधिकस्याग्नेः पुरुषाभ्यासो नारत्निप्रादेशानाम्। प्राकृतो वा त्रिगुणः ॥ १४५ ॥ आश्वमेधिकानामभ्यासे विशेषमाह — आश्वमेधिकस्येति । अश्व- मेधे एकविंशोऽग्निर्भवतीत्याम्नातं तदभिप्रायेणेदमुच्यते । तत्रार्धाष्टमविध- स्य प्रकृतिभूतस्याग्नेः सप्तविधस्याभ्यासे पुरुषाणामेव सप्तानामभ्यासः कर्तव्यः श्रुतावेकविंशोऽग्निसङ्ख्यायोगात् । नत्वरत्निप्रादेशानामभ्यासः कर्तव्यः, एकविंशत्वविरोधापत्तेः । पक्षान्तरमाह--प्राकृतविति । अश्वमेध एव त्रिस्तावोऽग्निर्भवतीत्याम्नातं तदभिप्रायेणोच्यते । प्राकृत अर्धाष्टमविधोऽग्नि- स्त्रिगुणो भवति । एवं च सार्धत्रयोविंशपुरुषप्रमाणो वाग्निरश्वमेधे कर्तव्य इत्यर्थः ॥१४५॥ आश्वमेधिकस्येति । अश्वमेध एकविंशोऽग्निर्भवती (बौ० श्रौ० सू० २६।१० ) त्याम्नातम् । तदभिप्रायेणेदमुच्यते । तत्र अर्धाष्टमविधस्य प्रकृतिभूतस्याग्नेः सप्ताना- मेवाभ्यासः श्रुतावेकविंशतिसंख्यायोगात् । नारत्निप्रादेशाभ्यासः । एकविंशतिसंख्या- भिस्तुल्यजातीयस्य निवर्त्तिका यथाविधाभ्यासे । तत्र पुरुषत्रिकरण्या पञ्चतिलोनया अष्टशतद्वयाङ्गुलया पक्षपुच्छानां मानं कृत्वा पक्षपुच्छेषु अरत्निप्रादेशानां प्रक्षेपः । प्राकृत इति । अश्वमेधे त्रिस्तावोऽग्निर्भवती (बौ० श्रौ० सू० २६।१० ) त्याम्नातम् । तदभिप्रायेणेदमुच्यते । प्राकृत अर्धाष्टमविधोऽग्निस्त्रिविधो भवति । तस्मात् त्रिस्ताव- विधौ विधाभ्यासवत् पुरुषविशेषश्रवणात् । एवञ्च अर्धत्रयोविंशाः पुरुषा अग्निर्भवति । तत्र पुरुषत्रिकरण्या मानम् । पक्षपुच्छानां तिर्यङ्मानीत्रिकरणी तिर्यङ्मानी । पार्श्व- मान्याश्च त्रिकरणी पार्श्वमानी । एवमाश्वमेधिकस्याग्नेरुभयरूपत्वमुक्तम् ॥ १४५ ॥ त्रिस्तावोऽग्निर्भवतोत्येकविंशोऽग्निर्भवतीत्युभयं ब्राह्मण- मुभयं ब्राह्मणम् ॥ १४६ ॥ ननु पक्षद्वयाभिधानं विरुद्धमित्याशङ्क्य श्रुतिवाक्यद्वयवशात् विकल्पो युज्यत इत्युभयमुदाहरति । त्रिस्तावोऽग्निरिति । द्विरुक्तिर- ध्यायसमाप्तिद्योतनार्था ॥ १४६ ॥

१६६ शुल्बसूत्रम् [तृतीयो- इति श्रीमद्वैतविद्याचार्यसाग्निचित्य सर्वतोमुखातिरात्रसाग्निचि- त्याप्तवाजपेययाजिगोविन्ददीक्षितवरनन्दनस्य सर्वतन्त्रस्वतन्त्रसाग्निचित्य सर्वपृष्ठाप्तोर्यामयाजिश्रीयज्ञनारायणदीक्षितानुजस्य तच्छिष्यतालब्धसमस्त- विद्यावैशद्यस्य साग्निचित्याप्तवाजपेययाजि श्रीव्यङ्कटेश्वरदीक्षितस्य कृतिषु बोधायनशुल्बमीमासायां तृतीयोऽध्यायः । ॥ इति बोधायनशुल्बसूत्रस्य व्याख्या शुल्बमीमांसा समाप्ता ॥ अस्मिन्नर्थे ब्राह्मणमुदाहरति—त्रिस्ताव इति । उभयं विधिवाक्यमेवेत्यर्थः । उभयस्यापि ब्राह्मणार्थत्वात्दुभयमनुष्ठेयमिति भावः । वीप्सा समाप्तिख्यापनार्था ॥१४६॥ टीका भट्टात्मजेनेयं द्वारकानाथयज्वना । तृतीयो व्याकृतोऽध्याय उपपत्तिसमन्वितः ॥ इति श्रीद्वारकानाथयज्वकृते बौधायनशुल्बसूत्रव्याख्याने तृतीयोऽध्यायः समाप्तः । समाप्तञ्चेदं बौधायन शुल्बसूत्रम् ॥

तृतीयो- नचि- चित्य नस्त- तिषु ्यर्थः। ४६॥

अत अतीत अतीत अध अथ अथ अथ अथ अथ अथ अथ अथ ह अथार्ति अथाग अथाङ् अथाप अथाप अथाप अथाप अथाि अथाप अथाश् अथास् अयेतं अयेमे

बौधायनशुल्बसूत्रस्थवाक्यानां वर्णानुक्रमः

( क्रमेण अध्याय-सूत्र-वाक्यबोधिकाः संख्याः ज्ञेयाः )

अत ऊर्ध्वनेकशत० २।२।१ | अधेष्टकानां विकाराः । ३।५७।१, ३।७४।१ अतीतञ्चेदाह० २।४।२ | अथैनां स्पन्द्यया १।३६।४ अतीतानेवेष्टका० २।२०।२ | अथोप॰ वाः १।७५।१ अथ प्राच्यैकादशिन्यां १।८१।१ | अधरोत्तरयोः २।६।२ अथ मार्जालीयं २।४१।१ | अध्यर्धापाद्यां ३।१३३।३ अथ याः पञ्च ३।१३७।४ | अध्यर्धाभ्याभिः ३।५५।१ अथ या विशायस्था २।१३।१ | अध्यर्धा विशिष्यते ३।७२।१ अथ वक्रपक्षो ३।२८।१ | अध्यर्धेष्टकां ३।७५।४ अथ वै भवति ३।१।१ | अनग्निकान् वा २।३।१ अथ हैक एकविध० २।६।२, ३।१४२।१ | अन्तः स्पन्द्यमप० ३।३८।५ अथ हैकेषां २।६।४ | अन्यत्राश्वमेधात् । ३।२।२ अथ होतुर्धिष्ण्यं २।३६।१ | अपरं प्रस्तारं २।३६।१, ३।६३।१ अथाग्निं विमिमीते ३।८।१, ३।३२।१, | अपरयोः पादयोः ३।१३२।१७ ३।६१।१, ३।११०।१, ३।१३३।१ | अपरस्मादपनामात् ३।७६।४ अथाग्न्याधेयिके १।५१।१ | अपरस्मिन्नर्धे १।२५।१ अथाङ्गुलं १।३।१ | अपरस्मिन् प्रस्तार ३।३१।२ अथापरम् १।२४।१, १।३२।१ | अपरस्मिन् प्रस्तारे ३।१४।१, ३।२४।१, अथापरं वयसा ३।४।१ | ३।४२।१, ३।६३।१, ३।८४।१, ३।८८।१, अथापरः । ३।१८।१, ३।४६।१, ३।६४।१, | ३।१०४।१, ३।१११।१, ३।११७।१, ३।११४।१, ३।१३६।१ | ३।१२६।१, ३।१३५।१, ३।१३६।१ अथापरेषां २।६।५ | अपरस्योत्तरस्यां १।५३।१ अथापि ब्राह्मणं २।१४।१ | अपरेणाहवनीयं १।५६।१ अथाप्युदाहरन्ति १।१६।१ | अपि चैतस्मिंश्चतुरस्रं १।४२।१ अथाश्वमेधे १।८०।१ | अपि वा गार्हपत्या० १।५६।१ अथास्माकम् २।७।१ | अपि वा द्वादश० १।६८।२ अथैतरन्नवधो २।४०।१ | अपि वा पञ्चदश० १।४६।१ अथेमेऽग्निचयाः १।१।१ | अपि वा प्रमाणं १।५७।१

( २ ) अपि वा शिरसोऽग्रे ३।३८।१ आश्वमेधिकस्याग्नेः ३।१४५।१ अमृन्मयीभि० २।१६।१ आहवनीयात् षट्० १।१६५।५ अरत्निना पक्षौ २।७।४ इष्टकच्छिद्रान्यो० २।१७।१ अरत्निमात्रं १।७५।२ इष्टकामन्त्रयो० २।२०।१ अरा॑श्रतुर्धा ३।१०३।१ उख्यभस्मना २।४२।१ अराणां पञ्चधा ३।१०५।१ उत्पततां धारयेत्यर्थः । ३।५।१ अर्धचतुर्थाः शिरसि । ३।४९।१ उदक् सप्तविंशत्य० १।७०।१ अर्धदशमाः २।१।३ उपधाने पक्षपार्श्वयोः ३।२०।१ अर्धनवमाः २।१।२ उपधाने पक्षाग्रा० ३।११।१ अर्धपदेन पदेन० ३।३३।३ उपधाने शिरसो० ३।३७।१, ३।१३४।१ अर्धप्रादेशेना० १।७५।३ उभयं ब्राह्मणम् । ३।३।१ अर्धप्रादेशेनाध्यर्ध० ३।७५।३ उभयतः प्रउगं ३।८२।१ अर्धव्यायामेन ३।५२।१ ऊर्ध्वप्रमाणमग्नेः ३।१२७।१ अर्धाष्टमाः २।१।१ ऊर्ध्वप्रमाणमिष्टकानां २।२६।१ अर्धोऽसार्थम् । १।२६।१ ऊर्ध्वप्रमाणाभ्यासं २।६।१ अर्धेन नाकसदाम् २।२७।१ ऋजुलेखाः पश्चात् २।१२।३ अर्धैष्टकाभिः संख्यां ३।८३।४, ३।८४।६, एकविंशोऽग्नि० ३।३।१ ३।११२।१, ३।१२३।६, ३।१२६।७, एकैकामपरयोः । ३।६३।१ ३।१३४।६, ३।१३५।७ एतदेव द्रोणे ३।१४१।३ अर्ध्याश्रान्तयोः ३।८३।२, ३।८४।४, ३।८८।४ एतेन मार्जालीयो १।७८।१ अलञ्चित एतेना० ३।७८।१ एतेनापरं १।४६।४ अविशेषात्ते ३।६०।२, ३।१०६।२, ३।१३०।२ एतेनेतरासां ३।३३।५ अश्वमेधमप्राप्तै० २।४।१ एतेनेतरेषां ३।९३२।६ अष्टपञ्चाशत् ३।५१।१ एतेनोत्तरं पार्श्व १।५६।८ अष्टादशेत्येकेषाम् १।७०।४ एतेनोत्तरः पक्षो ३।१०।४, ३।११।५ अष्टाशीनिशत० १।६।१ एतेनोत्तरस्य पक्षस्य ३।३६।७ अस्मिन् प्रस्तारे ३।६२।२ एतेनोत्तरोऽस्रो १।३०।३ आकृतिः शिरसो ३।५६।१ एवं दक्षिणतः ३।१३१।६ आकृत्तिद्वैविध्यं ३।२।१ एवं दीर्घचतुरस्र० १।५६।४ आग्नीध्रागारस्य १।७७।१ एव पञ्च पञ्चम्यः ३।७६।५ आत्मनि पञ्चम० ३।५९।१ एवं सारत्निः प्रादेशः ३।१०।७, ३।३६।६, आत्माद्विपुरुषा० ३।३३।१ ३।७३।१, ३।११०।७, ३।१३२।८ आयामस्तृतीयेन १।५२।१ एवमपरतः ३।३३।३

( ३ ) एवम परम् १।५६।१० चतुस्त्रिंशत्तिलाः १।४।१ एवमस्य मन्त्रवतो २।४२।३ चात्वालः शम्या० १।७४।१ एवमादाय० ३।१०१।२ चुबुक एकाम् । ३।८४।२ एवमिष्टकानां २।११।२ छन्दश्चितं त्रिधाहस्रस्य २।४३।१ एवमुत्तरोत्तरः २।१।४ जघनेन पुच्छा० ३।२२।३ एष द्विशतः प्रस्तारः । ३।१३।२,२।१७।१, तं सर्वाभिः ३।२२।१ ३।२३।२,३।२७।१ तत एकस्मिन् १।७०।१ एष प्रथमः प्रस्तारः । ३।१०३।३ ततश्चतुर्षु १।७१।१ एषाऽनित्या १।४६।२ ततोऽष्टौ चतुर्थ्यः । ३।११।३ कङ्कचित एतेन० ३।६८।१ तत्तिर्यक्स्वयमातृण्णा० २।४२।२ कथमु खलु २।५।१ तन्नोपपद्यते २।६।३ कामविवेकात् । २।४३।२ तत्पूर्वेण रथचक्र० ३।११५।३ कूर्मचितं चिन्वीत ३।१२६।१ तत्सर्वं त्रेधा ३।१२७।२ कूर्मस्यान्ते ३।१४१।१ तत्सर्वं पञ्चधा १।५७।२ खण्डमावापेन १।४३।२ तथाध्यर्धायाः । ३।५८।५ गार्हपत्याहवनीययो० १।५६।२ तथा पुच्छस्य ३।३६।२ चतुःशतमक्षः । १।१०।१ तथा पुच्छे । ३।६०।१ चतुःषष्टिराराः । ३।९७।१ तथोत्तरस्याम् । ३।१५।२ चतुःषष्टिर्वेदिः । ३।६८।१ तथोत्तरे । ३।१४।२,३।२०।२,३।५१।२, चतुररक्तिः १।१६।१ ३।७१।२,३।७६।२ ३।११३।२ चतुरश्रं चिकीर्षन् १।२०।१ तथोपधानम् । ३।८७।१ चतुरश्रं प्रउगं १।४५।१ तदग्न्यन्तेषु २।६।३ चतुरश्रं मण्डलं १।४७।१ तदुत्तरेण द्रोण० ३।१३७।३ चतुरश्रं सप्तधा २।३१।१ तदेतत् सप्तविध० २।१।६ चतुरश्र आत्मा ३।११०।२ तद्दक्षिणाग्रे० १।५६।३,१।५७।४ चतुरश्रमुभयतः प्रउगं १।४६।१ तद्दशकं १।७१।२ चतुरश्रमेकतोऽणिम० १।४४।१ तद्दशकम् । १।७०।२ चतुरश्राच्चतुरश्रं १।४०।१ तमवस्तात् प्रादेशेन ३।१०।६ चतुरश्राणामग्र्यांभिः ३।११६।५ तया पुच्छस्यावस्तात् ३।७२।२ चतुरश्रास्वेवै० २।२१।४ तयोरवस्ताद० ३।३७।४, ३।३८।४ चतुरश्रेत्येकेषाम् । २।३०।१ ३।४३।२, १।७२।३, चतुरस्र आत्मा ३।१३१।२ ३।११३।६, ३।१३५।२-३, चतुर्विंशतिः पुरस्तात् १।६३।३ तयोरवस्तान्म० ३।११३।७

" or "३।७१"? It says "३।७१,". And next to it in Line 31: तृतीयकरण्ये तेन १।३६।१ Wait, "तृतीयकरण्ये" or "तृतीयकरण्यै"? It has 'े' on य: तृतीयकरण्ये. Line 32: ३।१२१।१, ३।१३३।१ ते द्वे पार्श्वयो० ३।१२६।३ Line 33: तस्यैव दक्षिणे १।५४।१ ते द्वे यथा ३।३१।३ Line 34: तस्यै दीर्घकरणा० १।६६।३ तेन वेदि विमिमीते १।७६।४, १।८०।३

Wait! Look at the footer: "Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu" This is a standard scanner stamp at the bottom.

Let's double-check the layout. The prompt asks: "Transcribe all text on Vedanga Kalpa / Shrauta / Grihya / Shulba Sutra page line by line into pure, clean Markdown in Unicode Devanagari. Include all sutras, prayoga vidhi, mantras, bhashya, geometric measurements, altars, Hindi translation, and footnotes. Prefix each line with line marker like , . Output line markers for every line. Do NOT output LaTeX math syntax."

Let's check

( ५ ) ते यत्र समेयातां १।२२।२ द्वौ द्वावेकैक० १।२८।२ ते यथा दीर्घ० ३।३३।४ द्वौ प्रादेश० १।५५।२ तेषां भूमेः १।२।१ धिष्ण्या एक० २।३७।१ तेषामाग्नीध्रीयं २।३८।१ न कृष्णांमुप० २।२४।४ त्रयस्त्रिंशदति० ३।६५।६ न खण्डामुंप० २।२४।१ त्रिंशत्पदानि १।६९।१ न च सप्तविधं २।८।३ त्रिपदपरिणाहा० १।८३।१ न चासप्तविध० २।८।२ त्रिभागोनः पुरुषः ३।११०।६ न जीर्णामुप० २।२४।३ त्रिभिर्भागै० ३।१२५।१ न भिन्नामुप० २।२४।२ त्रिस्ता वोऽग्नि० ३।१४६।१ न लक्ष्माणमुप० २।२४।५ त्रिषष्टिर्दक्षिणे ३।७९।१ नव नव षष्ठयो ३।१५।३ त्र्यालिखिता मध्ये २।१२।४ नवमस्तु भूमे० १।३६।२, १।६४।३ त्सरोः पुरस्तात् ३।११३।५ न व्यतिषङ्गः । १।८१।३ दक्षिणयोः पाशौ १।५६।६ न स्रक्तिपार्श्वयोः । २।६।४ दक्षिणस्यां श्रोण्यां ३।१५।१ न स्वयमातृण्णां २।२५।१ दक्षिणोत्तरयोः १।१२।२, ३।१२।२, ३।११३।४ न ह्यपक्षः २।७।३ दशपदा पश्चा० १।६०।१ नात्राष्टाङ्गुलं १।८१।२ दशपदोत्तरवेदि० १।७३।२ नानाचतुरश्रे २।३९।२ दशाङ्गुलं १।५।१ नापक्षपुच्छः २।८।१ दिक्षुसक्तयो १।६६।१ नाभिः षोडश० ३।६६।१ दीर्घचतुरश्रं १।२८।१, २।४३।१ नाभिमन्तसः ३।१००।१ दीर्घचतुरश्रस्या० १।३७।१ नाभिमष्टधा ३।१०३।२ दीर्घेनेतरे १।८४।३, २।८८।३ नाभ्यन्तराले० ३।१०६।२ द्रोणचितं चिन्वीत० ३।१०८।१ नित्यमक्ष्णया० ३।३७।१ द्वयाः खलु कूर्मा ३।१३०।१ नेमिं चतुःषष्टि ३।१०२।१ दशानि तु खलु ३।६०।१, ३।१०६।१ नेमिः शेषाः । ३।९९।१ द्वात्रिंशज्जानुः । १।१२।१ नेमिमन्तत० ३।१०१।१ द्वादश प्रादेशः । १।६।१ नेमिमन्तरत० ३।१०४।२-३ द्विपदः प्रक्रमः । १।१४।१ नेम्यामन्तराले ३।१०६।१ द्विपदाक्ष्णया० ३।१३३।५ पक्षः समचतुरश्रः ३।१०।२ दिशस्तांश्चे० २।१०।१ पक्षयोश्चाध्यर्धाः ३।६१।१, ३।६६।१ द्वे द्वे द्विपदे ३।१३५।४ पक्षयोस्त्रिभि० ३।५४।१ द्वे द्वे शिरसः ३।६४।१ पक्षशेषं ३।११।४

( ६ ) पक्षाग्रयो० ३।२५।१, ३।३६।८ पुरुषस्य षोडशी० ३।११५।१, ३।१३७।१ मण्ड० पक्षीभवति २।७।२ पुरुषाधार्तत्पञ्चदशे० ३।६५।१ मध्यमे पक्षो द्वादशपक्ष० ३।३६।१ पुरुषेण पक्षयो० ३।६६।२ मध्ये पञ्च तृतीयाः २।३४।१ पुरुषो वय ३।३।७ मध्ये पञ्चदक्षिणायां ३।३।२ पूर्वं पार्श्वं १।५६।६ मन्त्र० पञ्चदशपुच्छे । ३।५०।१ पूर्वस्मिन्ननीके ३।२४।३, ३।११३।३ महावे पञ्चपञ्चचतु० ३।१३४।३ ३।२३१।५ मानयं पञ्चमभागीया० ३।५८।४, ३।५८।७, ३।७१।४, पूर्वस्मिन् पाशं १।२२।१ मानयं ३।७५।१ पूर्वस्मिन् पाशौ १।२३।१ मानये पञ्चमायां वा २।

( ७ ) मण्डलमृषभं २।१६।१ लोकबाधीनि २।१८।१ मध्यमे पाशौ १।३०।१ वस्तो वय ३।श१।३ मध्ये तृतीयम् ३।६।२ वितृतीया वेदि० १।६४।१ मध्ये बहुलम् ३।१४।१२ विधाभ्यास० २।१।५ मन्त्रव्यतिरेकै २।२२।१ विपर्यस्यैतेनो० १।५८।१ महावेदेस्तृतीयॆन १।६४।१, १।६७।२ विराट् सम्पन्ने० १।६२।१ मानयोगस्तया १।६०।२ विशये यद्यपच्छिन्नं ३।४४।२ मानयोगस्तयो० १।७२।१ विष्कम्भान्तयोः १।२१।३, १।२२।३ मानयोगस्तयां० १।६६।४, १।७३।३ वृक्षस्य पार्श्वमानी १।४०।२ यच्छेषं नामे० ३।१०६।३ वेदितृतीये १।६७।१ यच्छोपपाकाभ्यां २।२८।१ व्यत्यासं चिनुयाद् ३।१७।२, ३।२७।२, यजमानमात्री १:६५।१ ३।४०।१ यत्र पुरस्ताद० १।३१।१२ व्याघ्रो वयः ३।३।५ यथायोगमिष्टकानां ३।१२८।२ व्याममात्रौ २।७।६ यदतिरिक्तं ३।१३८।३ व्यामश्च। १।१८।१ यदतिशिष्यते १।४७।२ व्यायाममात्री २।२६।१ यदन्यत्कृते० २।५।२ व्यायामषष्ठे ने० २।३२।१ यदपच्छिन्नं ३।१३५।५ व्यायामेन सप्रादे० ३।७१।३ यदमूत्रस्पन्द्यया ३।६।३ शम्यामात्री चतुः सक्ति० १।६३।१ यदवस्तादप० ३।११६।२ शिरः पञ्चपदा० ३।३२।१ यद्यदपच्छिन्नं ३।४०।१, ३।१३४।४ शिरसि पञ्चोपद्ध्यात्। ३।६६।१ या दक्षिणावृत्तो २।१२।१ शिरसि याः ३।६२।१ यावती तिर्यङ्कानी १।२६।१ शिरसोऽवस्तात् ३।३६।१ यावती पार्श्वमानी १।५६।५ शिरोऽर्धषष्ठ० ३।३४।१ यावानग्निः सारत्नि० ३।८२।१, ३।८६।१, शेषं यथायोगं १।६७।२ ३।६१।२ शेषमग्निं चतुर्था० ३।४१।१, ३।४५।१, यावान् पुरुष उर्व्व० ३।९।१ ३।१३४।५, ३।१३५।६ यूपावटाः पद० १।८२।१ शेषमग्निं पञ्चमभा० ३।१३१।१, ३।२६।२, ३ यूपावटीयाच्छुङ्को० १।७३।१ २३।१, ३।२६।१ रथचक्रचितं ३।८६।१ शेषमग्निं बृहतीभिः १।८३।३, ३।८४।५, ३ रथसम्मितॆ० १।६१।१ ८८।५, ३।१११।८, रथाक्षान्तराला० १।७६।१ ३।३७।५, ३।३८।५ लेखामलिख्य १।२१।१ शेषे पादेष्टकाः। ३।१२२।१ इमशानचित्तं चिन्वीत ३।१२३।१

( ८ ) श्रोण्योरेकैकम् । ३।३६।३ समचतुरश्रानेक ३।१४२।२ षट्त्रिंशच्छम्या० १।२३।१ समचतुरश्राभि० ३।६।२ षट्त्रिंशत्प्राची १।६६।२ समचतुरश्रावि० १।६३।२ षडशीतियुगम् । १।२१।१ समचतुरश्राश्चे० ३।३१।१ षोडशीं पुरस्ताद् ३।११६।१ सविशेषः । १।५०।२ संनतं पुच्छम् । ३।५३।१ समूह्यपरिचाय्यौ ३।११८।१ संवत्सरभृत० २।४२।२ समूह्यस्य दिक्षु ३।११९।१ स आत्मा । ३।३३।६, ३।३३।७ सर्वमग्निं चतुरश्रान् ३।१२४।१ स एष नव० ३।११७।२ सव्यावृत उत्तरतः । २।१२।२ स एष द्वादश० ३।१२२।१ सा यत्र निपतेत् १।४०।३ स एष षोडश० ३।१०७।१ साहसं चिन्वीत २।१०।१ स तु दक्षिणतो० १।१०।३ सिंहो वय ३।३।६ स दसः पूर्वार्धाद् १।७६।१ सोऽसः । १।३०।२ स निर्नामः । ३।३६।६ सक्थीरवान्तर० २।३५।३ सन्ध्यन्तयोश्च ३।८२।२ सक्थ्यवच्छेदे ३।१२२।१ सप्तपञ्चाशद् दक्षिणे ३।७१।१ हंसमुखीं पुरस्तात् । ३।३७।२ स प्रक्रमः स्यात् । १।७९।३, १।८०।२ हंसमुख्या० ३।१३४।२ समचतुरश्रं दीर्घचतु० १।४१।१ हंसमुख्यौ प्रतीच्यौ ३।४३।१ समचतुरश्रस्याक्ष्णया० १।३४।१ —:❖:—

बौधायनशुल्बसूत्रीयक्षेत्रादीनां चित्राणि

चित्रप्रतिरूपनिर्माणविषये सम्पादकीयं न्यूनताक्षमापनम् चित्रप्रतिरूपाणां निर्माणकार्यस्य यथार्थपरिदर्शनानभिज्ञस्य मम सम्पाद- कत्वेऽत्र मुद्रितेषु चित्रेषु बह्व्यस्त्रुटयः समापतिताः सन्ति, तदर्थं क्षन्तव्योऽहं सहृदयैः पाठकैः । १. आदितो द्विचत्वारिंशत्संख्यकेषु चित्रेषु आकृतिबाहुल्यमस्पष्टता च वर्तते । २. चितीनां चित्रेषु बहुत्र पुरुषमानप्रदर्शकलेखाया अनिर्देशात् क्षेत्रमानं दुर्ज्ञेयं जातम् । ३. इष्टकाकरणेषु संख्याङ्कानिर्देशात् चित्राधोलिखितानां संख्याज्ञानेऽपि स्वरूपं दुर्ज्ञेयमेव जातम् । ४. कदाचित् चितीनां चित्रेषु इष्टकरीतिज्ञापिकानां लेखानां दोषाद् रीतिषु यथार्था इष्टकसंख्या दुर्ज्ञेया जाता । निर्मितेषु चित्रप्रतिरूपेषु एतासां त्रुटीनां प्रतीकारोऽपि न सम्भाव्यत इति नितरां दुःखितचित्तोऽहं क्षमां याचे । विदुषां कृपामिलाषी सम्पादकः

...म् ...म्पाद- ...व्योऽहं ...र्तंते। ...त्रमानं ...नेऽपि ...तिषु ...इति

चित्रम् १ । १।२०—२३ सूत्रे ( समचतुरशकरणम् )

इस पृष्ठ पर कोई देवनागरी ग्रन्थ/पाठ उपलब्ध नहीं है (यह एक रिक्त पृष्ठ है)। पृष्ठ पर केवल निम्नोक्त डिजिटलीकरण सम्बन्धी विवरण अंकित है:

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu

CC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri.Funding: MIDF

(पृष्ठेऽस्मिन् मूलग्रन्थस्य पाठः नास्ति / This page is blank)

Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu