चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 134, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें114 चक्रदत्त — ६. अग्निमान्द्याधिकारमु.
णप्रदश्शोणितवर्धनश्च, ज्वरापहारी कफपित्तहन्ता वायुं जयेदष्टगुणो हि मण्डः. ६.
यवक्षारमु, शोंठि समानभागमुलु तीसिकोनि चूर्णमुचेसि आवुनेतीतो कलिपिकोनि प्रातःकालमुनन्दु सेविञ्चिनयेडलगाने, केवलमु शोंठिचूर्णमुनु मात्रमे तिनि मञ्चितीर्थमुनु त्रागिननु गानि आकलि पुट्टुनु. पोंगिञ्चिन इंगुव, सौवर्चलवणमुलनु चेर्चिन अन्नपुगञ्जिनि वेडिवेडीगा त्रागिनयेडल हेच्चुतग्गुलुगानु समानमुगानु मन्दमुगानु नुन्न जठराग्नि नुद्दीपिञ्चुनु. (अनఁगा वृद्धिपोंदिञ्चु ननुट) ईगञ्जिकि ईक्रिन्दि एनिमिदिगुणमुलु कलवु. १ आकलिनिपुट्टिञ्चुनु, २ वस्तुलनु निर्मलमु चेयुनु, ३ प्राणमुल निच्चुनु, ४ रक्तमुनु वृद्धिपोंदिञ्चुनु, ५ ज्वरमुनु पोఁगोट्टुनु, ६ कफमुनु पोఁगोट्टुनु. ७ पित्तमुनु नशिम्पఁजेयुनु, ८ वातमुनु जयिञ्चुनु.
❧ तीक्षाग्नि चिकित्स. ❧
श्लो. नारीक्षीरेण संयुक्तां पिबे दौदुम्बरीं त्वचम्, आभ्यां वा पायसं सिद्धं पिबे दत्यग्नि शान्तये. ७. यत्किञ्चिद्गुरु मेध्यं च श्लेष्मकारी च भेषजम्, सर्वं त दत्यग्निहितं भुक्त्वा प्रस्वपनं दिवा. ८. मुहुर्मुहु रजीर्णेऽपि भोज्य मस्योपकल्पयेत्. निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न निपातयेत्. ९. विश्वाभयागुडूचीनां कषायेण षडूषणम्, पिबे च्छ्लेष्मणि मन्देऽग्नौ त्वक्पत्र सुरभीकृतम्. १०. पञ्चकोलं समरिचं षडूषण मुदाहृतम्.
मेडिचेक्कनु कर्षप्रमाणमुग कल्कमुचेसि चनुबालतो कलिपि त्रागवलयुनु. लेक मेडिचेक्कनु चनुबालु वीटितो तयारूचेयबडिन पायसमु नैननु त्रागिनयेडल अधिकमगु जठराग्नि तग्गिपोवुनु. गुरुत्वमुनु कलिगिञ्चुनदियुनु, मेध्यमुनु कफमुनु कलिगिञ्चुनदियु नगु नौषधमुलु अन्नियुनु अत्यधिकमगु जठराग्निकि हितकरमु लगुनु. इट्टुले भुजिञ्चि निद्दुरपोवुटयुनु हितकर मगुनु. जीर्णमुकाकयुन्नप्पटिकिनि ईरोगमु गलवानिकि माटिमाटिकि भोजनमु पेट्टुचुण्डवलयुनु. इट्टिरोगुलकु भोजनमु सेयकन्नयेडल जठराग्निकि तगिनयाहुतिलेक, प्राणमुलने हरिम्पఁजूचुनु. शोंठि, करककाय, तिप्पतीग वीटिनि कषायमु बेट्टि नाल्गववंतु षडूषण चूर्णमुवैचि त्रागिनयेडल श्लेष्ममु हरिञ्चि आकलिं बुट्टिञ्चुनु. दीनिनि लवंगपुपट्ट, दाल्चेनचेक्क वेसि परिमळिम्पఁजेसि तीसिकोनवच्चुनु.