चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

144 చక్రదత్త—౮. రక్తపిత్తాధికారము.

మును గాని గరికరిసమును గాని ఉసిరికకాయల రసమును గాని ఉల్లిగడ్డలరసమును గాని నస్యమునుగా చేసినయెడల ముక్కునుండి రక్తముకారుట నాపివేయును. శిశ్నముద్వారా ఎక్కువగా రక్తము స్రవించుచున్నయెడల ఉత్తరవస్తిని చేయవఃయును. పంచమూలములు వట్టివేళ్లు వేసి కాచినపాలనైనను త్రాగవలయును.

-●| దూర్వాద్యమను ఘృతము. |●-

శ్లో. దూర్వాసోత్పలకింజల్క మంజిష్ఠా సైలవాలుకా, సీతాశీత ముశీరం చ ముస్తం చందనపద్మకా. 37. విపచే త్కార్షికై రేతైః సర్పిరాజం సుభాగ్నినా, తండులాంబు త్వజాక్షీరం దత్త్వా చైవ చతుర్గుణమ్. 38. తత్ప్వానం వమతో రక్తం నావనం నాసికాగతే, కర్ణాభ్యాం యస్య గచ్ఛేత్తు తస్య కర్ణా ప్రపూరయేత్. 39. చక్షుస్స్రావిణి రక్తే తు పూరయే త్తేన చక్షుషోః, మేఢ్రపాయుప్రవృత్తే తు తదభ్యంజనే ప్రయోజయేత్ . 40. రోమకూపప్రవృత్తే తు వస్తికర్మసు యోజయేత్.

గరిక వేళ్లు నల్ల కమలములలోని కింజల్కములు మంజిష్ఠము కూతురుబుడమ వీటిగిచెక్క. వట్టివేళ్లు తుంగముస్తలు మంచిగంధపుపొడి కమలములు వీని నన్నింటిని ఒక్కొక్కకర్షము చొ|| తీసికొని వచ్చి నేతిలో వైచిపొయిపైని బెట్టి సన్నని మంట వేసి వండవలయును. బియ్యపుకడుగు మేక పాలును నాలుగురెట్లెక్కువగా చేర్చి వండవలయును. ఇట్లుసిద్ధము చేసిన నేతిని నోటినుండి నెత్తురుపడుచున్నయెడల త్రాగవలయును. ముక్కునుండి పడుచుండినయెడల పీల్చవలయును. చెవులలోనుండి నెత్తురు పడువానికి చెవులలోపోయవలయును. కండ్లనుండి పడుచుండినచో గన్నులలో వేయవలయును. లింగమునుండి గాని గుదస్థానమునుండి గాని రక్తము పడుచుండిన నీనేతిని వస్తికర్శలలొప్రయోగింపవలయును. రోమకూపములనుండి కారుచున్నచో నీనేతితో రుద్దకొనవలయును.

-●| శతావరి ఘృతము. |●-

శ్లో. శతావరీ దాడిమ తింతిడికం కాకోలిమేదే మధుకం విదారీం, పిష్ట్వా చ మూలం ఫలపూరకస్య ఘృతం పచేత్ క్షీరచతుర్గుణం జ్ఞః. 41. కాసజ్వరానాహవిబంధశూలం తద్రక్తపిత్తంచ ఘృతం నిహన్యాత్.

పిల్లి పీచర దానిమ్మ చింతకాయ కారూగొలిమి మేధ మహా మేధ యష్టిమధుకము నేలగుమ్ముడి వీటిని తెచ్చి నూరి మాదిఫలమువేర్లు నిందులొ కలిపి ఇంతకు నాలుగురెట్ల