चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

ఆంధ్రతాత్పర్యసహితము. 337

ఘాతము మూత్రబంధము మున్నగువానిని వజ్రము వృక్షములగుంపునువలె నశింపఁజేయును.

---

❧ శరాది పంచమూల ఘృతము. ❧

శ్లో. శరాదిపంచమూల్యా వా కషాయేణ పచేద్ఘృతమ్, ప్రస్థం గోక్షురకల్కేన సిద్ధ మద్యా త్సశర్కరమ్. 40.
అశ్మరీమూత్రకృచ్ఛ్రఘ్నం రేతోమార్గరుజాపహమ్.

తాత్పర్యం: తృణపంచమూలముల కషాయములో పల్లేరుకల్కమును 16 పలముల నేతిని పక్వముచేసి చక్కర కలిపి సేవించిన అశ్మరి మూత్రకృచ్ఛ్రము మున్నగు మూత్రరోగములు హరించును.

---

❧ వరుణాదిఘృతము. ❧

శ్లో. వరుణస్య తులాం క్షుణ్ణాం జలద్రోణే విపాచయేత్. 41.
పాదశేషం పరిస్రావ్య ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్, వరుణం కదలీం బిల్వం తృణాజం పంచమూలకమ్. 42.
అమృతాం చాశ్మజం ధేయం బీజం చ త్రపుషోద్భవమ్, శతపర్వతిలక్షారం పలాశక్షార మేవ చ. 43.
యూధికాయాశ్చ మూలాని కార్షికాణి సమావపేత్, అస్య మాత్రాం పిబేజ్జంతు ర్దేశకాలాద్యపేక్షయా. 44.
జీర్ణే తస్మి న్పిబేత్పూర్వం గుడం జీర్ణం తు మస్తునా, అశ్మరీం శర్కరాం చైవ మూత్రకృచ్ఛ్రం చ నాశయేత్. 45.

తాత్పర్యం: ఉళిమిరిచెక్క చూర్ణమును ద్రోణపునీటిలో పక్వముచేసి నాల్గవపాలు మిగిలినప్పు డొక ప్రస్థము నేతినిపక్వము చేసి ఉళిమిరి అరటి బిల్వము తృణపంచమూలములు కరక్కాయ కొండపిండివేళ్ళు త్రపుషబీజములు వంశలోచన తిలక్షారము మున్నగువానిని ఒక్కొక్క కాలుపలము తీసి ప్రాతివాపమునిచ్చి దేశకాలానుసారముగా త్రాగి జీర్ణమైన పిమ్మట పాతబెల్లమును మజ్జిగ తేటతో త్రాగినచో అశ్మర్యాది రోగములు నశించును.

---

❧ వీరతరాదితైలము. ❧

శ్లో. బధ్నాధికారే య త్తైలం సైంధవాద్యం ప్రకీర్తితమ్, తత్తైలం ద్విగుణక్షీరం పచే ద్వీరతరాదినా. 46.
క్వాథేన పూర్వకల్కేన సాధితం తు భిషగ్వరైః, ఏతత్తైలవరం శ్రేష్ఠ మశ్మరీణాం వినాశనమ్. 47.
మూత్రాఘాతే మూత్రకృచ్ఛ్రే పిచ్ఛితే మథితే తథా, భగ్నే శ్రమాభిపన్నే చ సర్వథైవ ప్రశస్యతే. 48.

---

43