चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

454 | చక్రదత్త — ౫౩. మసూర్యధికారము.

త్రాగినను త్తమము. మసూరికలు విస్ఫోటకములు వీటియందైన మంటలుపోవును. మరియు నియ్యదియే రోమాంతిక చ్ఛద్దిజ్వరములనుకూడ పోగొట్టును. పటోలపు వేళ్లు మంజిష్ఠము బియ్యముకడుగు వీటికషాయములో యుసిరిక చంద్ర వీటికషాయమును వైచి చల్లార్చి త్రాగినచో నన్నిమసూరికలు నిశ్చయముగా నశించును.

---

ఖదిరాష్టకము (खदिराष्टकम्)

శ్లో.

खदिरत्रिफलारिष्टपटोलामृतवासकैः ।
क्वाथोऽष्टाङ्गो जयति रोमान्तिकीं मसूरिकाः ॥ २६ ॥
कुष्ठविसर्पविस्फोटकण्ड्वादीनपि तांस्तथा ।

తాత్పర్యము:
చంద్ర త్రిఫలములు వేప పటోలములు వారాహీకంద అడ్డసరము వీటి అష్టాంగ క్వాథము విసర్పి విస్ఫోటకములను రోమంతికా మసూరికలను కుష్ఠును విసర్పమును విస్ఫోటము మున్నగు వానిని పోగొట్టును.

---

అమృతాదిక్వాథములు (अमृतादिक्वाथाः)

శ్లో.

अमृतादिकषायस्तु जयेत् पित्तकफात्मिकाम् ॥ २७ ॥
क्षीरेण तु संपिष्टं मातुलुङ्गस्य केसरम् ।
प्रलेपात् पातयत्याशु दाहं चाशु नियच्छति ॥ २८ ॥
पाददाहं प्रकुरुते पिडका पादसंभवा ।
तत्र सेकं प्रशंसन्ति बहुशस्तण्डुलाम्बुना ॥ २९ ॥
पाककाले तु सर्वास्ता विशोषयति मारुतः ।
तस्मात् संबृंहणं कार्यं न तु पथ्यं विशोधनम् ॥ ३० ॥
गुडूचीमधुकं द्राक्षा मोरटं दाडिमैः सह ।
पाककाले तु दातव्यं भेषजं गुडसंयुतम् ॥ ३१ ॥
तेन पाकं व्रजत्याशु न च वायुः प्रकुप्यति ।
लिहेद्वा बादरं चूर्णं पाचनार्थं गुडेन तु ॥ ३२ ॥
अनेनाशु विपच्यन्ते वातपित्तकफात्मिकाः ।

తాత్పర్యము:
అమృతాదిక్వాథములు పిత్తమసూరికలను జయించును. మాతులంగ కేసరములను గంజితోనూరి లేపన చేసిన మసూరికలు నశించును. దాహమును శీఘ్రముగా నుపశమించును. కాళ్ళపైని పుట్టిన పిటకములకు దాహములను పుట్టించును. అప్పుడు బియ్యపుకడుగుతో చాలమారులు కడుగుట మంచిది. పక్వముకాబోవు కాలమునందు మసూరికల వాయువులు నశించును. కనుక పుష్టిగలిగించు వస్తువులను రోగికి పెట్టవలయును. తిప్పతీగె మధుకము ద్రాక్ష ఇక్షుమూలము దానిమ్మ వీటిలో బెల్లమును వేసి పక్వకాలమునం దొసగవలయును. ఇట్లయిన శీఘ్రముగా మసూరికలు నశించును, వాయువు ప్రకోపింపదు. పక్వములగుట...