चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

514 చక్రదత్త — ౫౮. నేత్రరోగాధికారము.

శస్త్య సైంధవం. 86. మధునాంజనయోగా స్స్యుశ్చత్వారః శుక్రశా-
న్తయే, వటక్షీరేణ సంయుక్తం శ్లక్ష్ణం కర్పూరజం రజః. 87. క్షిప్ర-
మంజనతో హన్తి శుక్రం చాపి ఘనోన్నతం, త్రిఫలామజ్జమంగల్యామ-
ధుకం రక్తచందనం. 88. పూరణం మధుసంయుక్తం క్షతశుక్రజకాస్త్ర-
జిత్, తాలస్య నారికేరళస్య తథై వారుష్కరస్య చ. 89. కరీరస్య చ
వంశానాం కృత్వా క్షారం పరిశ్రుతం, కరభాస్థికృతం చూర్ణం క్షారే-
ణ పరిభావితం. 90. సప్తకృత్వో౭ష్టకృత్వో వా శ్లక్ష్ణం చూర్ణం తు కా-
రయేత్, ఏతచ్ఛుక్లేష్వసాధ్యేషు కృష్ణీకరణ ముత్తమం. 91. యా-
ని శుక్రాణి సాధ్యాని తేషాం పరమ మంజనమ్.

ఏనుగు పంది ఒంటె ఆవు గుఱ్ఱము మేక గాడిద వీటిదంతములలో నాలవపాలు శంఖము ముత్తెములు సముద్రఫేనము మిరియములు వేసి వర్తిని చేయవలయును. ఇయ్యది క్షతశుక్రముల నశింపఁజేయును. శంఖము నాలుగు భాగములు మణిశిల అందర్ధభాగము దానిలో నర్ధభాగము మిరియములు మిరియములలో నర్ధభాగము సైంధవలవణము వీటిని చూర్ణముచేసి నేత్రములందు వైచిన శుక్రములునశించును. పిచ్చటరోగమునందు దీనినే తేనెలో కలిపి వేయవలయును. అర్బుదరోగమునందు మజ్జిగతేటతో నూరివేయుట మంచిది. విషబొద్ది మధుకము సత్తుతాడివిత్తులు సైంధవలవణము ఈనాల్గింటిని వేరువేరుగా తేనెలో కలిపి కన్నులలో వేసికొనిన పూవులు పూచుట నశించును. కర్పూరమును మఱ్ఱిపాలతోనూరి కాటుక వేసికొనినచో మిక్కిలి పెఱిగిన పూవునైనను పోగొట్టును. త్రిఫలములు కమలములు గోరోచనము మధుకము రక్తచందనము వీటిని తేనెలో కలిపి కన్నులలో వేసికొనినను దెబ్బవలనఁ గలిగిన శుక్రములు అంక్షువులు నశించును. తాళవృక్షము నారికేలము జీడివిత్తులు అడ్డసరమువీటిని క్షారమునందు ఒంటె ఎముకల చూర్ణమును భావనచేసి పిమ్మట వేడెనిమిది మాఱులు భావనచేసి ఈచూర్ణము నుపయోగింప వలయును. అసాధ్యములగు శుక్రములునశించును. సాధ్యము లగువానికి నుత్తమమగు అంజన మనఁదగును.

•— పటోలాద్యఘృతము •—

శ్లో. పటోలం కటుకాం దార్వీం నింబం వాసాం ఫలత్రికాం. 92.
దురాలభాం పర్పటకం త్రాయంతీం చ పలోన్మితాం, ప్రస్థమామలకా-
నాంచ క్వాథయే ద్దుల్బణే౭ంభసి. 93. పాదశేషే రసే తస్మి నృృతప్రస్థం