चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 588, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ें568 चक्रदत्त — ६३. बालरोगाधिकारमु.
...तु दन्ताः प्रोद्भव्य चोत्तराः ॥ ५५ ॥ कुर्युस्तस्य कुतः शान्तिं बालस्यापि द्विजातयः । दद्यात्सदक्षिणं बालं दैवमेवं प्रपूजयेत् ॥ ५६ ॥ पञ्चमूलीकषायेण सघृतेन पयः शृतम् । सशृङ्गबेरं सगुडं शृतं हिक्कार्दितः पिबेत् ॥ ५७ ॥ सुवर्णगैरिकस्यापि चूर्णानि मधुना सह । लीढ्वा सुखमवाप्नोति क्षिप्रं हिक्कार्दितः शिशुः ॥ ५८ ॥ चित्रकं शृङ्गवेरं च तथा दन्तीगवाक्ष्यपि । चूर्णं कृत्वा तु सर्वेषां सुखोष्णेनाम्बुना पिबेत् ॥ ५९ ॥ श्वासं कासमथो हिक्कां कुमाराणां प्रणाशयेत् । द्राक्षया साभया कृष्णा चूर्णं सक्षौद्रसर्पिषा ॥ ६० ॥ लीढं श्वासं निहन्त्याशु कासं च तमकं तथा । पुष्करातिविषा शृङ्गी माधवीधन्वयासकैः ॥ ६१ ॥ तच्चूर्णं मधुना लीढं शिशूनां पञ्चकासनुत् । दाडिमस्य च बीजानि जीरकं नागकेसरम् ॥ ६२ ॥ चूर्णितं शर्कराक्षौद्रलीढं तृष्णाविनाशनम् ।
पण्ड्लु पुट्टुनप्पटिरोगमुलयन्दु पिल्ललकु एक्कुव चिकित्सनु चेयरादु. पण्ड्लुरागाने आ रोगमुलु तमतं तामे शान्तिंचुनु. पण्ड्लु वच्चिनवाडुगानि तोलिपण्ड्लु वच्चिनवाडुगानि यगु बालकुल केत्लु शान्तिनि चेयवलयु ननगा दक्षिणतो ना बालकु निच्चि वेयवलयुनु. कानि युंचुकोनरादु. पंचमूल क्वाथमु नेयि पालु अल्लमु बेल्लमु वीटिनि पक्वमुचेसि एक्किळ्ल रोगिकि त्रागिंपवलयुनु. बंगरुवंटि रंगुगल गैरिकमु तेनेतो नाकिंचिन एक्किळ्लु नशिंचुनु. चित्रमूलमु अल्लमु दंति दंतिवेळ्लु वीटिनि चूर्णमुचेसि वेच्चजेसि त्रागवलयुनु. श्वासकासमुलु एक्किळ्लु मुन्नगुनवि नशिंचुनु. द्राक्ष पिन्नदूलगोंडि करक्कायलु पिप्पळ्लु वीटि चूर्णमुनु तेनेतो नाकिनचो दग्गु मुन्नगुनवि नशिंचुनु. पुष्करमूलमु अतिवस शृंगि पिप्पळ्लु पिन्नदूलगोंडि वीटि चूर्णमुनु तेनेलो कलिपिनाकिन पंचविधमुलगु दग्गुलनु नशिंचुनु. दानिम्मवित्त्तुलु जीलकर्र नागकेसरमुलु वीटिनि चूर्णमु चेसि कंडचक्केरनु कलिपि तागिन तृष नशिंचुनु.
— तृष्णाशांत्युपायमुलु. —
श्लो. मयूराण्डत्वग्भस्म पर्युषितजलं तेन भावितं पेयम् । ६३. तृष्णाघ्नं वटकाष्ठकभस्मजलं वक्त्रशोषजित् घृतं वक्त्रे, पिष्टैश्छागेन पयसा दार्वीमुस्तकगैरिकैः । ६४. बहि रालेपनं शस्तं शिशोर्नेत्रामयासहम्, मनःशिला शंखनाभिः पिप्पल्योऽथ दृगांजनम्