चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)
Chakradatta Hindi
महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा
स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)
पृष्ठ 642, कुल 674 में से
संदर्भ में पढ़ेंआन्ध्रतात्पर्यसहितमु. ६२३
४. पिप्पलीनागरक्षारं श्यामा त्रिवृतया सह, लेहयेन्मधुना सार्धं कफव्याधौ विरेचनम्. ५. हरीतकीविडङ्गानि सैन्धवं नागरं त्रिवृत्, मरिचानि च तत्सर्वं गोमूत्रेण विरेचनम्. ६. त्रिवृच्छाणत्रयसमा त्रिफला तत्समानि च, क्षारकृष्णाविडङ्गानि तच्चूर्णं मधुसर्पिषा. ७. लिह्याद्गुडेन गुडिकां कृत्वा वा प्रप्रयोजयेत्, कफवातकृतान्गुल्मान्प्लीहोदरभगन्दरान्. ८. हन्त्यन्यानपि चाह्येतन्निरपायं विरेचनम्.
स्निग्धुडनु स्विन्नुडुनु वमितुडुनगुवानिकि विरेचनमुल किप्पिम्पवलेनु. लेनिचो ग्रहणीरोगमुनु कलिगिञ्चुनु. पित्तमुचेत कोष्ठमु मृदुवुगनु वातकफमुलवलन कठिनमुगनु समदोषमुलवलन मध्यममुगनुण्डुनु कावुन मात्रानुरूपमुगा सेविम्पवलयुनु. कण्डचक्केर तेनेयुनकलिपि त्रिवृच्चूर्णमुचेत नवचूर्णितमुण्डेसि लवङ्गपुपट्टु तेजपत्रि वीटिनि समभागमुलुगाचेर्चि सुकुमारुलकु विरेचनमुनकीयवलयुनु. त्रिवृच्चूर्णमुनु चक्केरतोकलिपितिन विरेचनमु श्रेष्ठमुगानगुनु. चेఱुकुनु रॆण्डुगा चील्चि कल्कमुलतो नवलेपनमुनुचेसि पुटपाकमुवले चुट्टि चक्कगा कट्टि पक्वमुचेसि चल्लार्चुकोनि तिनवलयुनु. पिप्पळ्लु शोण्ठि यवक्षारमु नल्लतॆगड तॆल्लतॆगड तेने वीटितो कफरोगिकी विरेचनमुनु चेयिम्पवलयुनु. करक्कायलु वायुविडङ्गमुलु सैन्धवलवणमु शोण्ठि तॆल्लतॆगड मिरियमुलु वीटिनि गोमूत्रमुतो तीसिकोनिन विरेचनमुलगुनु. तॆल्लतॆगड त्रिफलमुलु यवक्षारमु पिप्पळ्लु वायुविडङ्गमुलु वीटिनि तुलमु चॊ॥ तीसिकोनि चूर्णमुचेसि तेनेतो तिनिननु बॆल्लमुतो मात्रलगट्टि तिनिननु कफवातपु गुल्ममुलनु प्लीहोदररोगमुलनु भगन्दर मुन्नगुवानिनि पोगॊट्टुनु.
— अभयादिमोदकमु. —
श्लो. अभया पिप्पलीमूलं मरिचं नागरं तथा, त्वक्पत्रपिप्पलीमुस्त विडङ्गामलकानि च. ९. कर्षः प्रत्येकमेषां तु दन्त्याः कर्षत्रयं तथा, षट्कर्षाश्च सितायास्तु द्विपलं त्रिवृतो भवेत्. १०. सर्वं सुचूर्णितं कृत्वा मधुना मोदकं कृतम्, खादेत्प्रतिदिनं चैकं शीतं चानु पिबेज्जलं. ११. तावद्विरिच्यते जन्तुर्यावदुष्णं न शीर्यते, पाण्डुरोगं विषं कासं