भारतकोश
चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

चक्रदत्त (चक्रपाणिदत्त - पदार्थचन्द्रिका व हिन्दी व्याख्या सहित)

Chakradatta Hindi

महामहोपाध्याय चक्रपाणिदत्त द्वारा

स्रोत: Chakradatta Chikitsa Sangraha with Hindi Commentary (उद्गम)

DevanagariHindipublished674 पृष्ठ

पृष्ठ 665, कुल 674 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 665

६४६ चक्रदत्त—७८. सुस्थाधिकारमु.

अभ्यङ्गादुलु.

श्लो॥ अभ्यङ्गमाचरेन्नित्यं सजराश्रमवातहा, ६.
शिरः श्रवणपादेषु तं विशेषेण शीलयेत्,
बाह्याभ्यङ्गः कफग्रस्तकृतसंशुद्ध्यजीर्णिभिः. ७.
शरीरचेष्टा या चेष्टा स्थैर्यार्था बलवर्धनी,
देहव्यायामसंख्याता मात्रया तां समाचरेत्. ८.
वातपित्तामयी बालो वृद्धो जीर्णी च तां त्यजेत्,
उद्वर्तनं तथा कार्यं ततः स्नानं समाचरेत्, ९.
उष्णाम्बुनाधःकायस्य परिषेको बलावहः,
तेनैव तूत्तमाङ्गस्य बलहृत्केशचक्षुषोः. १०.
स्नानमर्दितनेत्रास्य कर्णरोगातिसारिषु,
आध्मानपीनसाजीर्णभुक्तवत्सु च गर्हितं. ११.
नीचरोमनखश्मश्रु र्निर्मलाङ्घ्रिमलायनः,
स्नानशीलः सुसुरभिः सुवेषो निर्मलाम्बरः. १२.
धारयेत्ससततं वस्त्रं रत्नं सिद्धमन्त्र महौषधीः.

अभ्यङ्गमनु प्रतिदिनमुनु सेविम्पवलयुनु. इदि वृद्धत्वमुनु परिश्रमनु पोगोट्टुनु. तल चेवुलु काळ्ळु मुन्नगु वानिकि अभ्यङ्गमनु एक्कुवगा चेयवलयुनु. कफग्रस्तुलु शोधन चेसि कोनिनवारलु अजीर्णमु गलवारलु वीरु बाह्याभ्यङ्गनमुఁ जेसिकोनुटमञ्चिदि. देहव्यायाममुलचेत दानि नुपचरिम्पवलयुनु वातपित्तरोगमुलकलनाडु बालुडु वृद्धुఁडु अजीर्णरोगि अभ्यङ्गनमुनु परित्यजिम्पवलयुनु. नलुगु पेट्टुकोनि स्नानमुनु चेयुवलयुनु. वेडिनीळ्ळतो अधः कायमुनु कडिगिकोनुट मञ्चिदि. शिरस्सुनु कूड निट्लेकडिगिन कन्नुलकुनु केशमुलकुनु बलमुनशिञ्चिपोवुनु. स्नानमर्दित नेत्रास्य रोगमुल वारिकिनि अतिसाररोगमु गलवारिकिनि अभ्यङ्गनमु मञ्चिदिकानु. परिशुद्ध जलमलो स्नानमुनु चेयवलयुनु. नियममुगा स्नानमु चेयुचु परिमळ द्रव्यमुलनु शुभ्रमलगु वस्त्रमुलनुधरिञ्चि सिद्ध मन्त्रमुलनु ओषधुलनु चेर्च पेट्टुकोनवलयुनु.

गमनाद्युपकरणमुलु.

श्लो. सातपत्रपदत्राणो विचरे द्युगमात्रदृक्,
निशीचात्ययिके कार्ये दण्डी मौनी सहायवान्. १३.
जीर्णे हितं मितं चाद्यान्न वेगान्धारयेद्बलात्,
न वेगितोऽन्यकार्यस्यान्नाजित्यासाध्यमामयं. १४.
दशधा पापकर्माणि कायवाङ्मनसैस्त्यजेत्,