दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा)
महाकवि दण्डी द्वारा
स्रोत: दशकुमारचरितम् (सटीक - पूर्वपीठिका व मूल कथा) · चौखम्बा संस्कृत सीरीज · 1968 (उद्गम)
पृष्ठ 467, कुल 474 में से
संदर्भ में पढ़ेंCC-0. In Public Domain. Digitization by eGangotri. Funding: MIDF बालविबोधिनीव्याख्यासहितम् । ४६७ त्तिस्त्वयाद्यापि विज्ञायते' इति । श्रुत्वा मुनिरवदत्—'राजन्, राजवाहन- प्रमुखाः सर्वेऽपि कुमारा अनेकान्दुर्जय्याञ्शत्रून्विजित्य दिग्विजयं विधाय भूवलयं वशीकृत्य चम्पायामेकत्र स्थिताः । तवाज्ञापत्रमादाय तदानय- नाय प्रेष्यन्तां शीघ्रमेव सेवकाः' इति मुनिवचनमाकर्ण्य भवदाकारणा- याज्ञापत्रं प्रेषितमस्ति । अतः परं चेत्क्षणमपि यूयं विलम्बं विधास्यथ ततो मां वसुमतीं च मातरं कथाशेषावेव श्रोष्यथेति ज्ञात्वा पानीयमपि पथि- भूत्वा पेयम्, इति । (६) एवं पितुराज्ञापत्रं मूर्ध्नि विधृत्य गच्छेमेति निश्चयं चक्रुः। अथ वशीकृतराज्यरक्षापर्याप्तानि सैन्यानि समर्थतरान्पुरुषानाप्तान्स्थाने स्थाने नियुज्य कियता सैन्येन मार्गरक्षां विधाय पूर्ववैरिणं मालवेशं मानसारं पराजित्य तदपि राज्यं वशीकृत्य पुष्पपुरे राज्ञो राजहंसस्य देव्या वसु मत्याश्च पादान्नमस्यामः । एवं निश्चित्य स्वस्वभार्यासंयुताः परिमितेन सैन्येन मालवेशं प्रति प्रस्थिताः । प्राप्य चोज्जयिनीं तदैव सहायभूतै- स्तैः कुमारैः परिवृतेन राजवाहनेनातिबलवानपि मालवेशो मानसारः प्रत्ययाद्विश्वासात् । आसन्नवर्त्तिनि समीपमागते । अवधौ युष्मत्समागमनिर्दिष्ट- दिवसे । कथाशेषौ मृतौ । पानीयमपीति-आज्ञापत्रप्राप्त्यनन्तरमेव प्रस्थानं विधेयम् पिपासापि चेत्तदा बाधेत तदा मार्गे निष्क्रम्यैव जलं पेयमिति भावः । (६) वशीकृतेति-वशीकृतानामधीनानां राज्यानां रक्षायै पर्याप्तानि जानते हैं ?' मुनिवरने सुनकर उत्तर दिया—'राजन् ! राजवाहन आदि सभी कुमार- गण अनेक दुर्जय शत्रुओंको जीतकर दिग्विजयका विधान करके पृथ्वीमण्डलको वशमें करके, अधुना चम्पानगरीमें एकत्र हुए हैं । अपना आज्ञापत्र देकर उनको बुलानेके लिये सेवकोंको भी शीघ्र भेजिये।' ऐसे मुनिके वचनोंको सुनकर आप लोगोंको बुलानेके लिये आज्ञापत्र भेजा है । इसमें यदि आप लोग क्षण भर भी विलम्ब करेंगे तो मुझे और माता वसुमतीका कथाशेष ही सुनेंगे । आप लोग जल भी मार्गमें ही पीजियेगा । (६) ऐसी पिताकी आज्ञाको शिरपर धारण करके 'चलना चाहिये' यह निश्चय किया । तत्पश्चात् जीते हुए राज्योंमें पर्याप्त रक्षा करके, प्रचुर सेनाको, समर्थ आत्मीय- जनोंको स्थान-स्थानपर नियुक्त करके, कुछ सेनासे मार्गकी रक्षा करके, पूर्ववैरी माल- वेश मानसारको पराजित करके, उसके राज्यको आत्मसात करके, पुष्पपुरमें राज- हंस और देवी वसुमतीके चरणोंको प्रणाम करेंगे । ऐसा निश्चय करके अपनी-अपनी स्त्रियोंके साथ, परिमित सेनाके साथ मालवेशके प्रति चल पड़े । उज्जैयिनी नगरीमें Nepal Sanskrit University, Balmeeki Campus, Kathmandu