भारतकोश
देवी भागवत महापुराण

देवी भागवत महापुराण

Devi Bhagavata Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

स्रोत: Gita Press Gorakhpur · Gita Press Gorakhpur (उद्गम)

DevanagariHindipublished889 पृष्ठ

पृष्ठ 173, कुल 889 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 173

| १६४ | श्रीमद्देवीभागवत | [ अ० १८ | | :--- | :--- |

| गुणा गुणेषु वर्तन्ते भूतानि च तथैव च।<br>इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु को दोषस्तत्र चात्मनः॥ ४५ | गुणोंमें गुण, पंचभूतोंमें पंचभूत तथा इन्द्रियोंके विषयोंमें इन्द्रियाँ स्वयं रमण करती हैं; इसमें आत्माका क्या दोष है?॥ ४५॥ | | मर्यादा सर्वरक्षार्थं कृता वेदेषु सर्वशः।<br>अन्यथा धर्मनाशः स्यात्सौगतानामिवानघ॥ ४६<br><br>धर्मनाशे विनष्टः स्याद्वर्णाचारोऽतिवर्तितः।<br>अतो वेदप्रदिष्टेन मार्गेण गच्छतां शुभम्॥ ४७ | हे पवित्रात्मन्! सबकी सुरक्षाके लिये वेदोंमें सब प्रकारसे मर्यादाकी व्यवस्था की गयी है। यदि ऐसा न होता तो नास्तिकोंकी भाँति सब धर्मोंका नाश हो जाता। धर्मके नष्ट हो जानेपर सब कुछ नष्ट हो जायगा और सब वर्णोंकी आचार-परम्पराका उल्लंघन हो जायगा। इसलिये वेदोपदिष्ट मार्गपर चलनेवालोंका कल्याण होता है॥ ४६-४७॥ | | शुक उवाच<br>सन्देहो वर्तते राजन्न निवर्तति मे क्वचित्।<br>भवता कथितं यत्तच्छृण्वतो मे नराधिप॥ ४८ | शुकदेवजी बोले—हे राजन्! आपने जो बात कही उसे सुनकर भी मेरा सन्देह बना हुआ है; वह किसी प्रकार भी दूर नहीं होता॥ ४८॥ | | वेदधर्मेषु हिंसा स्यादधर्मबहुला हि सा।<br>कथं मुक्तिप्रदो धर्मो वेदोक्तो बत भूपते॥ ४९<br><br>प्रत्यक्षेण त्वनाचारः सोमपानं नराधिप।<br>पशूनां हिंसनं तद्वद्भक्षणं चामिषस्य च॥ ५०<br><br>सौत्रामणौ तथा प्रोक्तः प्रत्यक्षेण सुराग्रहः।<br>द्यूतक्रीडा तथा प्रोक्ता व्रतानि विविधानि च॥ ५१ | हे भूपते! वेदधर्मोंमें हिंसाका बाहुल्य है, उस हिंसामें अनेक प्रकारके अधर्म होते हैं। [ऐसी दशामें] वेदोक्त धर्म मुक्तिप्रद कैसे हो सकता है? हे राजन्! सोमरस-पान, पशुहिंसा और मांस-भक्षण तो स्पष्ट ही अनाचार है। सौत्रामणियज्ञमें तो प्रत्यक्षस्वरूपसे सुराग्रहणका वर्णन किया गया है। इसी प्रकार द्यूतक्रीड़ा एवं अन्य अनेक प्रकारके व्रत बताये गये हैं॥ ४९-५१॥ | | श्रूयते स्म पुरा ह्यासीच्छशबिन्दुर्नृपोत्तमः।<br>यज्वा धर्मपरो नित्यं वदान्यः सत्यसागरः॥ ५२<br><br>गोप्ता च धर्मसेतूनां शास्ता चोत्पथगामिनाम्।<br>यज्ञाश्च विहितास्तेन बहवो भूरिदक्षिणाः॥ ५३ | सुना जाता है कि प्राचीन कालमें शशबिन्दु नामके एक श्रेष्ठ राजा थे। वे बड़े धर्मात्मा, यज्ञपरायण, उदार एवं सत्यवादी थे। वे धर्मरूपी सेतुके रक्षक तथा कुमार्गगामी जनोंके नियन्ता थे। उन्होंने पुष्कल दक्षिणावाले अनेक यज्ञ सम्पादित किये थे॥ ५२-५३॥ | | चर्मणां पर्वतो जातो विन्ध्याचलसमः पुनः।<br>मेघाम्बुप्लावनाज्जाता नदी चर्मण्वती शुभा॥ ५४ | [उन यज्ञोंमें] पशुओंके चर्मसे विन्ध्यपर्वतके समान ऊँचा पर्वत-सा बन गया। मेघोंके जल बरसानेसे चर्मण्वती नामकी शुभ नदी बह चली॥ ५४॥ | | सोऽपि राजा दिवं यातः कीर्तिरस्याचला भुवि।<br>एवं धर्मेषु वेदेषु न मे बुद्धिः प्रवर्तते॥ ५५ | वे राजा भी दिवंगत हो गये, किंतु उनकी कीर्ति भूमण्डलपर अचल हो गयी। जब इस प्रकारके धर्मोंका वर्णन वेदमंत्रोंमें/वेदमें है, तब हे राजन्! मेरी श्रद्धाबुद्धि उनमें नहीं है॥ ५५॥ | | स्त्रीसङ्गेन सदा भोगे सुखमाप्नोति मानवः।<br>अलाभे दुःखमत्यन्तं जीवन्मुक्तः कथं भवेत्॥ ५६ | स्त्रीके साथ भोगमें पुरुष सुख प्राप्त करता है और उसके न मिलनेपर वह बहुत दुःखी होता है तो ऐसी दशामें भला वह जीवन्मुक्त कैसे हो सकेगा?॥ ५६॥ |

1897 श्रीमद्देवी....महापुराण [ प्रथम खण्ड ]—6 D