गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

३.] गदनिग्रहः । ८७ मूर्च्छितं घृतखण्डेन कण्ठरोगेषु धारयेत् । मुखरोगेषु च श्रेष्ठं पीतकं नाम चूर्णकम् ॥ १८० ॥ कासे जीवन्त्याद्यं चूर्णम् । जीवन्ती मधुकं पाठा त्वक्क्षीरी त्रिफला सठी । मुस्तैलापद्मकं द्राक्षा द्वे बृहत्यौ वितुन्नकम् ॥ १८१ ॥ सारिवा पौष्करं मूलं कर्कटाख्यं रसाञ्जनम् । पुनर्नवा लोहरजस्त्रायमाणा यवानिका ॥ १८२ ॥ भार्गी तामलकी वृद्धिविडङ्गं धन्वयासकम् । क्षारचित्रकचव्याम्लवेतसव्योषदारु च ॥ १८३ ॥ चूर्णीकृत्य समांशानि लेहयेन्मधुसर्पिषा । चूर्णं पाणितलं कृत्वा पञ्चकासान्व्यपोहति ॥ १८४ ॥ अतिसारे भूनिम्बाद्यं चूर्णम् । भूनिम्बकटुकाव्योषमुस्तकेन्द्रयवान् समान् । द्वौ चित्रकाद्वत्सकत्वग्भागान् षोडश चूर्णयेत् ॥ १८५॥ चूर्णं मस्त्वम्बुना पीतं ग्रहणीदोषगुल्मजित् । कामलाज्वरपाण्डुत्वमेहारुच्यतिसारजित् ॥ १८६ ॥ ग्रहण्यां पाठायं चूर्णम् । पाठा प्रतितिषा मुस्तं व्योषभूनिम्बवत्सकाः । तिक्ताचित्रकदुस्पर्शास्तुल्यैस्तैः कुटजः समः ॥ १८७ ॥ गुडशीताम्बुना पीतो ग्रहणीहाऽग्निकारकः । ग्रहण्यां नागराद्यं चूर्णम् । नागरातिविपामुस्तं भूनिम्बं सरसाञ्जनम् । वत्सकत्वक्फलं बिल्वं पाठां कटुकरोहिणीम् ॥ १८८॥ पिबेत्समांशकं चूर्णं सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना । पैत्तिके ग्रहणीदोषे रक्तं यश्चोपवेश्यते ॥ १८९ ॥ राजयक्ष्मणि सितोपलाद्यं चूर्णम् । सितोपलां तवक्षीरीं पिप्पलीं बहुलां त्वचम् ॥ १९० ॥