गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

५.] गदनिग्रहः । १३९ अथातः पञ्चमो लेहाधिकारः प्रारभ्यते । अर्शसि पथ्यावलेहः । श्यामागूडूच्यामलचित्रकाणां भागान् पलानां शतसंमितांश्च । सर्वान्पृथक्संपरिकल्प्य युक्त्या द्रोणद्वयेऽपां तु विपाच्य पात्रे ॥ १ लौहे दृढे मन्दहुताशने च पादावशिष्टं विधिवाद्द्विजिज्ञः । भूयः पचेत्तं तुलया गुडस्य शुक्लेन वस्त्रेण विशोधितस्य ॥ २ ॥ चूर्णीकृतैर्जीरकयुग्मदन्तीपाठात्रिवृत्त्र्यूषणग्रन्थिकाद्यैः । धान्याजमोदेभकणायवानीभल्लातकारुष्करैश्च पलप्रमाणैः ॥ ३ ॥ प्रस्थत्रयेणाथ हरीतकीनामैकध्यमालोड्य शनैस्तु दर्य्या । ज्ञात्वा सुपक्वं रसगन्धवर्णैः कुम्भे निदध्यात्त्रिसुगन्धियुक्तम्॥४॥ प्रस्थार्धयुक्तं मधुनोऽत्र शीते भल्लातकास्थिप्रभवाच्च तैलात् । दत्त्वा पलार्धं यवशूकजस्य चाष्टौ पलान्येव सितोपलायाः ॥ ५ ॥ एनं लिहेदक्षफलप्रमाणमर्शोविकारी प्रसमीक्ष्य वह्निम् । कुष्ठानि सर्वाणि निहन्ति हिक्कां श्वासं च कासारुचिपाण्डुरोगान् मन्दानलत्वं ग्रहणीविकारान् गुल्मान्सशोफान्उदरामयांश्च । शूलानि यक्ष्माममसृक्प्रवृत्तिं पथ्यावलेहोऽयमिति प्रदिष्टः ७॥ अर्शसि चित्रकावलेहः । चित्रकस्य शतं दद्यात्तत्तुल्यो ग्रन्थिको मतः । पञ्चाङ्गदशमूलस्य शेषान् पञ्चपलान् पृथक् ॥ ८ ॥ बलां भार्गी शठीं पाठां पौष्करं मूलमेव च । चतुर्द्रोणेऽम्भसां पक्त्वा द्रोणशेषे तथैव च ॥ ९ ॥ पचेद्गुडशतं दत्त्वा लेहवत्साधु साधयेत् । चतुष्पलं तु पिप्पल्यास्तुगाक्षीर्याः पलद्वयम् ॥ १० ॥ त्रिजाताच्च पलं चैकं मरिचस्य पलं तथा । सूक्ष्मचूर्णं ततः कृत्वा दर्या सम्यग्विघट्टयेत् ॥ ११ ॥ पलमात्रं ततः खादेत्प्लीहगुल्मोदरर्शसाम् ।