गदनिग्रह (आचार्य सोढल - कायचिकित्सा एवं रोग-विनिश्चय सटीक)

३.] गदनिग्रहः । ७३ पलानि दाडिमादष्टौ सितायाश्चैकतः कृतः । गुणैः कपित्थाष्टकवच्चूर्णोऽयं दाडिमाष्टकः ॥ ३८ ॥ अतिसारे द्वितीयं दाडिमाष्टकचूर्णम् । दाडिमस्य पलान्यष्टौ चातुर्जातं पलद्वयम् । अजाजीनां पलार्धं तु पलार्धं धान्यकस्य च ॥ ३९ ॥ पृथक्पलांशकान् भागान् त्रिकटोग्रन्थिकस्य च । त्वक्क्षीरी वालकं चैव दद्यात्कर्षसमान् भिषक् ॥ ४० ॥ शर्करायाः पलान्यष्टौ तदेकस्थं विचूर्णयेत् । आमातीसारशमनं कासहृत्पार्श्वशूलनुत् ॥ ४१ ॥ हृद्रोगमरुचिं गुल्मं ग्रहणीमग्निमार्दवम् । प्रयुक्तो नाशयत्येष चूर्णोऽयं दाडिमाष्टकः ॥ ४२ ॥ गलरोगे एलाद्यं चूर्णंम् । एला त्वग्दलनागपुष्पमरिचं स्यात्पिप्पली नागरं भागैर्भागविवर्धितं क्रमयुतैः सर्वैश्च तुल्या सिता । एतच्चूर्णमजीर्णगुल्मजठरेऽप्यर्शःसु हृद्रोगिषु कासश्वासिषु रक्तपित्तिषु हितं कण्ठे विकाराश्च ये ॥४३॥ अरोचके वृद्धैलाद्यं चूर्णम् वृद्धैला पिप्पलीमूलं चव्यचित्रकनागरम् । मरिचं दीप्यकं चैव वृक्षाम्लं चाम्लवेतसम् ॥ ४४ ॥ अजमोदाऽजगन्धा च कपित्थं चार्थकार्षिकम् । अत्यन्तपरिशुद्धायाः शर्करायाश्चतुष्पलम् ॥ ४५ ॥ चूर्णं सेव्यमिदं पुम्भिः परमं रुचिवर्धनम् । प्लीहकासमथार्शांसि श्वासशूलं वमिज्वरम् ॥ ४६ ॥ निहन्ति दीपयत्यग्निं बलवर्णकरं परम् । वातानुलोमनं हृद्यं कण्ठजिह्वाविशोधनम् ॥ ४७ ॥