कर्पूरमञ्जरी (महाकवि राजशेखर - प्राकृत सट्टक एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या)

४ बालभारतम् सूत्रधारः—( आकर्ण्य । ) कथमुपक्रान्तमेव कुशीलवैः ! यद्वाल्मीकि- व्यासयोः प्रावेशिकी ध्रुवा गीयते । ( विचिन्त्य । ) ध्रुवा हि नाट्यस्य प्रथमे प्राणाः । यतः,— प्रथयति पात्रविशेषान् सामाजिकजनमनांसि रञ्जयति । अनुसंदधाति च रसान्नाट्यविधाने ध्रुवा गीतिः ॥ १४ ॥ तद्भवतु, अहमप्यनन्तरकरणीयाय सज्जो भवामि । ( इति निष्क्रान्तः । ) प्रस्तावना । ────────── ( ततः प्रविशति वाल्मीकिर्व्यासश्च । ) व्यासः—( सपादोपग्रहम् । ) भगवन् अद्भुतसंभव ! एष व्यासः पाराशर्योऽभिवादयते । वाल्मीकिः—( पृष्ठे पाणिं निधाय । ) वत्स सत्यवतेय ! स्वप्रबन्ध- परिसमाप्त्या वर्धस्व । व्यासः—परमनुगृहीतोऽस्मि । ( अञ्जलिं बद्ध्वा । ) योगीन्द्रश्छन्दसां द्रष्टा रामायणमहाकविः । वाल्मीकजन्मा जयति प्राच्यः प्राचेतसो मुनिः ॥ १५ ॥ वाल्मीकिः—अष्टादशपुराणसारसंग्रहकारिन् ! कियान्वर्तते नवे- तिहासो भारतम् ? व्यासः—पुनः पुनर्विनयोद्घाटनेन मा लज्जयतु मामुपाध्यायः । के वयं नाम रामायणमहाकवेः पुरतः ? ये विद्यापरमेश्वराः स्तुतधियो ये ब्रह्मपारायणे येषां वेदवदादृता स्मृतिमयी वाग्लोकयात्राविधौ । स्नाताः स्वर्गतरङ्गिणीमपि सदा पूतां पुनन्त्यथ ये व्युत्पत्त्या परया रसोपनिषदं रामायणस्यास्य ते ॥ १६ ॥