खण्डनखण्डखाद्य की अकाराद्यनुक्रमसहित कारिकाएँ

३८३ खण्डनखण्डखाद्य-कारिका संख्या कारिका पृष्ठ-संख्या . ११. अविकल्पकः स्थाणुः पुरुषः श्रुतोऽस्ति यः श्रुतिषु । १ ईश्वरमुमयं परं वन्देऽनुमयाऽपि तमधिगतम् ॥ १२. अविशिष्टास्य वैशिष्ट्ये यदि धीर्विशेत् । ४३५ तद्बुद्धिधारन्तः स्याद्वा मूलाविशिष्टता ॥ १३. असंसर्गाग्रहस् मन्ता शंसत्यबाधिते । ६० अत्यन्तासदसंसंऽहं संसर्गलग्नकम् ॥ १४. आगमेनानुमाने ध्यानात् प्रत्यक्षेण च । २५० त्रेधाऽऽत्मनि' णानां संप्लवः स्वार्थमिष्यते ॥ १५. आद्यधीवेद्यभेदीध्न्यथानुपपन्नता । ५९ स्वज्ञानापेक्षणादन् बाधते नाद्वयश्रुतिम् १६ आपातो ऽदमद्वयवादीनीना- मद्वैतमात्ममर्थतया श्रुतीनाम् । तत् स्वप्रकाशर्थचिदेव भूत्वा ८१ निष्पीडितह ! निर्वहते विचारात् ॥ १७. आशामोदकतृप्ता ये चोपार्जितमोदकाः । २३ रस-वीर्य-विपाकादि ल्यं तेषां प्रसज्यते ॥ १८. ईश्वरानुमहादेषा पुंसामद्वैतवासना । ८१ महाभयकृतत्राणा णिणां यदि जायते ॥ १९. उपपादयितुं स्तैर्मतैरशकनीययोः । २१५ अनिर्वक्तव्यतावाद-पादसेगतिस्तयोः ॥ २०. एकोऽनेकविशेषेऽर्थे विधौ यत्र लक्ष्यते । १६३ तद्विशेषान्तरान्यत्वात् शेषस्तत्रैव धावति ॥ २१. एकं ब्रह्मास्त्रमादाय नान् गणयतः क्वचित् । ६४ आस्ते न धीरवीरस्य श्ङ्गः सङ्गरकेलिषु ॥ २२. एतदेव परामृश्य भर्तृहरिदुदाहृतम् । २४८ लक्षणस्याभिधानं तु केनांशेनोपयुज्यते ॥ २३. कथं सामान्यतो ज्ञाते नैव ज्ञाते विशेषतः । ६४ पह्रोभस्त्वया कर्तुं शक्यः स्यादद्वयश्रुतेः ॥

५८४ खण्डनखण्डखाद्य-कारिक · संख्या कारिकाः पृष्ठ-संख्या २४. गुरुधियमभावस्य स्थाने स्थानेऽुक्तवान् । प्रसिद्ध एव लोकेऽस्मिन् बुद्धबन्धुः प्रभाकरः ॥ ४३५ २५. ग्रन्थग्रन्थिरिह क्वचित्क्वचिदपि न्यासि तन्मया, प्राज्ञंम्मन्यमना हठेन पठिती माऽस्मिन् खेलतु । श्रद्धाराद्धगुरुश्लथीकृतदृढग्रन्थिः सादयत् , त्वेतत्तर्करसोर्मिमज्जनसुखेष्व्ासञ्जनं सञ्जनः ॥ ५८० २६. तत्तुल्योहस्तदीयं च योजनं विषयान्तरे । शृङ्खला तस्य शेषे च त्रिधा ति मंतक्रिया ॥ ५७९ २७. तत्सङ्कत्प्रत्यभिज्ञानं यत्ते स्कारबोधकम् । सहकारि तदेवास्ताम्यातिप्रसङ्गनुत् ॥ ११३ २८. तथाहि मिथिलानाथो मुमुक्षेमः पुरा । आहेदं मिथिलादाहे न मे रूञ्चन दह्यते ॥ १८६ २९. तस्मादस्माभिरप्यस्मिन्नर्थे न ग्लु दुष्पठा । त्वद्गाथैवान्यथाकारमक्षराणि कियन्त्यपि ॥ २७१ ३०. ताम्बूलद्वयमासनं च लभते यः कान्कुब्जेश्वरात् , यः साक्षात्कुरुते समाधिषु परब्रह्मप्रमोदार्णवम् । यत्काव्यं मधुवर्षि धर्षितपरास्त्यु यस्योक्तयः, श्रीश्रीहर्षकवेः कृतिः कृतिमुदे त्स्याभ्युदीयादियम् ॥ ५८० ३१. दोषं व्यक्तिविवेकेऽमुं कविलोकविलोचने । काव्यमीमांसिषु प्राप्तमहि महिमाऽऽदृत ॥ ५७२ ३२. धीधनाः ! बाधनायास्यास्तर प्रज्ञां प्रयच्छथ । क्षेप्तुं चिन्तामणि पाणौधमथौ यदीच्छथ ॥ ८१ ३३. नातत्तन्मन्यसे तावन्न तत्तदपि मंस्यते । सामानाधिकरण्यं हि रूपभेदमपेक्ष्यते ॥ १३२ ३४. नात्यापत्त्य प्रमामात्रान्ने तेऽर्थाः स्वीक्रियोचिताः । तद्विप्यस्तदूरीकारे क्वाश्रयं कश्चिकित्सतु ॥ २१४ ३५. नानात्वमवलम्ब्यापि वदत्यद्वैतवादिनि । असिद्धभेदाद् व्याघातः पतेदापादकात् कुतः ॥ ६५

खण्डनखण्डखाद्य-कारिका ३८५ संख्या कारिकाः पृष्ठ-संख्या ३६. पारमार्थिकमद्वैतं प्रविश्य शरणं श्रुतिः । बाधनादुपजीव्येन बिभेति न मनागपि ॥ ८९२ ३७ पूर्वसम्बन्धनियमे हेतुत्वे तुल्य एव नौ । हेतुतत्त्वबहिर्भूत-सत्त्वासत्त्वकथा वृथा ॥ ३८ प्रत्येयव्यस्य वैचित्र्यं प्रत्ययोल्लेखसाधिकम् । धियं निवेश्य लुम्पद्भी भङ्गं साक्ष्येव यच्छति ॥ ४३४ ३९. प्रवृत्तेनाप्यनौचित्यमूलं येन न ल्लूयते । तत्रानौचित्यसाम्राज्यं वैपरीत्यात्तु नात्र तत् ॥ ६१ ४०. प्रश्नस्य यः स्याद्विषयः स वाच्यो वाचा तया चैष भवेन्निरुक्तः । इयं त्वयाऽप्यास्थितमेतयैव गिरा स्वपृच्छाविषयस्य वक्त्रा ॥ ४१ ४१. प्राप्तोपाधिनिगम्यत्वप्रमाणापगमैर्भवेत् । अनवस्थितिमाधातुरचिकित्स्या त्रिदोषता ॥ ७४ ४२. प्राचोत्तरस्य नियमे प्राच एव न तेन किम् । अनाद्यनन्तयोर्नैवं विनिगन्ता प्रवाहयोः ॥ ४४८ ४३. बाधेऽदृष्टेऽन्यसाम्यात् किं दृष्टेऽन्यदपि बाध्यताम् । क्व ममत्वं मुमुक्षूणामनिर्वचनवादिनाम् ॥ १८६ ४४. मानापनोदनविनोदनते गिरीशे भासेव सङ्कुचितयोरुचितं तदिन्दोः । भेत्तुं भवानिशचितं दुरितं भवानि ! नम्रीभवानि घनमङ्घ्रिसरोजयोस्ते ॥ १ ४५. यथाविधं यं विषयं निजस्य प्रश्नस्य निर्वक्ति परो ययोक्त्या । वाच्यस्तथैवोत्तरवादिनाऽपि तथैव वाचा स तथाविधोऽर्थः ॥ ४१६ ४६. रूपान्तरेण निर्दिश्य तच्चेतदभिधीयते । ताद्रूप्येण तथापि स्यात् सैव सव्यभिचारता ॥ १३२

५८६ खण्डनखण्डखाद्य कारिकाः संख्या कारिकाः पृष्ठ-संख्या ४७. वाच्यान्यथोपपत्तिर्वा त्याज्यो वा दृष्टताग्रहः । न ह्येकत्र समावेशश्छायातपवदेतयोः ॥ ४२ ४८. विधिजः प्रत्ययोऽन्योऽयं व्यतिरेकासमर्थनः । नैवं चेदपराद्धं ते किमन्यापोहवादिना ॥ २३९ ४९. व्याघातो यदि शङ्काऽस्ति न चेच्छङ्का ततस्तराम् । व्याघातावधिरशङ्का तर्कः शङ्कावधिः कुतः ॥ २७१ ५०. शब्दार्थनिर्वचनखण्डनया नयन्तः सर्वत्र निर्वचनभावमखर्वगर्वान् । धीरा यथोक्तमपि कीरवदेतदुक्त्वा लोकेषु दिग्विजयकौतुकमातनुध्वम् ॥ २ ५१. समस्तलोकशास्त्रैकमत्यमाश्रित्य नृत्यतोः । का तदस्तु गतिस्तत्तद्बुद्धीव्यवहारयोः ॥ २१५ ५२. सर्वत्र सत्ताऽसत्ता वा नियमेऽन्यानपेक्षया । नियामकाद्धि भावानां क्वाचित्कत्वस्य सम्भवः ॥ २४६ ५३. सुदूरधावनश्रान्ता- बाधबुद्धिपरम्परा । विनिवृत्ताऽद्वयाम्नायैः पाष्णिग्राहैर्विजीयते ॥ ५६ ५४. सोऽपि वा धीविशेषः किं स्वीकार्यस्तद्वियं विना । एवञ्च सोऽपि सोऽपीति नान्तः सोपानधावने ॥ २१५ ५५. हेत्वाद्यभावसार्वज्ञ्ये सर्वं पक्षतयाऽऽस्थिते । किञ्चित्तु त्यजता दत्ता सैव द्वारद्वयश्रुतेः ॥ ५९

खण्डन-खण्ड-खाद्य में उद्धृत वचनों का अनुक्रम

( २ ) २६. यत्रोभयोः समो दोषः तन्त्रवार्तिक (शून्यवाद) श्रीकुमारिल ३६३,५४४ २७. रिक्तस्य जन्तोर्जातस्य × सौगत ४०७ २८. लक्षणस्याभिधानं तु श्लोकवा० (४।२) श्रीकुमारिल २४८ २६. लब्धरूपं क्वचित्किञ्चित् ब्रह्मसिद्धि (तर्क० २) श्रीमण्डन मिश्र ५३६ ३०. वर्णा (ते) विभक्त्यन्ताः न्यायसूत्र (२।२।५६) श्रीगौतम ३०० ३१. वस्तुनः प्रतियोगिता कुसुमाञ्जलि (३।२) श्रीउदयन ५३६ ३२. विभक्तिश्च अष्टाध्यायी (१।४।१०४) श्रीपाणिनि ३०० ३३. विषवृक्षोऽपि संवर्ध्य सुभाषित × ५७६ ३४. सप्रयोजनमनुयुक्तो न्यायभाष्य श्रीवात्स्यायन ७ ३५. सम्बद्धं वर्तमानं च श्लोकवा० (४।८४) श्रीकुमारिल २३० ३६. समानमित्यनुत्तर० न्यायवार्तिक (२।१।१६) श्रीउद्योतकर ३६७ ३७. सुप्तिङन्तं पदम् अष्टाध्यायी (१।४।१४) श्रीपाणिनि ३०० ३८. स्वल्पमप्यस्य धर्मस्य गीता (२।४४) श्रीवेदव्यास ८१