भारतकोश
संक्षिप्त कूर्मपुराण

संक्षिप्त कूर्मपुराण

Kurma Purana

महर्षि वेदव्यास द्वारा

DevanagariHindipublished506 पृष्ठ

पृष्ठ 486, कुल 506 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 486
४७६* कूर्मपुराण *
अन्यच्च तीर्थप्रवरं जाप्येश्वरमितिश्रुतम्।<br>जजाप रुद्रमनिशं यत्र नन्दी महागणः ॥ १६ ॥<br><br>प्रीतस्तस्य महादेवो देव्या सह पिनाकधृक् ।<br>ददावात्मसमानत्वं मृत्युवञ्चनमेव च ॥ १७ ॥<br>अभूदृषिः स धर्मात्मा शिलादो नाम धर्मवित्।<br>आराधयन्महादेवं पुत्रार्थं वृषभध्वजम् ॥ १८ ॥<br><br>तस्य वर्षसहस्रान्ते तप्यमानस्य विश्वकृत्।<br>शर्वः सोमो गणवृतो वरदोऽस्मीत्यभाषत ॥ १९ ॥<br><br>स वव्रे वरमीशानं वरेण्यं गिरिजापतिम्।<br>अयोनिजं मृत्युहीनं देहि पुत्रं त्वया समम् ॥ २० ॥<br><br>तथास्त्वित्याह भगवान् देव्या सह महेश्वरः ।<br>पश्यतस्तस्य विप्रर्षेरन्तर्धानं गतो हरः ॥ २१ ॥<br>ततो यियक्षुः स्वां भूमिं शिलादो धर्मवित्तमः ।<br>चकर्ष लाङ्गलेनोर्वीं भित्त्वादृश्यत शोभनः ॥ २२ ॥<br><br>संवर्तकानलप्रख्यः कुमारः प्रहसन्निव ।<br>रूपलावण्यसम्पन्नस्तेजसा भासयन् दिशः ॥ २३ ॥<br><br>कुमारतुल्योऽप्रतिमो मेघगम्भीरया गिरा।<br>शिलादं तात तातेति प्राह नन्दी पुनः पुनः ॥ २४ ॥<br><br>तं दृष्ट्वः नन्दनं जातं शिलादः परिषस्वजे।<br>मुनिभ्यो दर्शयामास ये तदाश्रमवासिनः ॥ २५ ॥<br>जातकर्मादिकाः सर्वाः क्रियास्तस्य चकार ह।<br>उपनीय यथाशास्त्रं वेदमध्यापयत् सुतम् ॥ २६ ॥<br><br>अधीतवेदो भगवान् नन्दी मतिमनुत्तमाम्।<br>चक्रे महेश्वरं द्रष्टुं जेष्ये मृत्युमिति प्रभुम् ॥ २७ ॥<br><br>स गत्वा सरितं पुण्यामेकाग्रश्रद्धयान्वितः ।<br>जजाप रुद्रमनिशं महेशासक्तमानसः ॥ २८ ॥<br><br>तस्य कोट्यां तु पूर्णायां शंकरो भक्तवत्सलः ।<br>आगत्य साम्बः सगणो वरदोऽस्मीत्युवाच ह ॥ २९ ॥एक दूसरा तीर्थोंमें श्रेष्ठ तीर्थ है, जो जाप्येश्वर नामसे प्रसिद्ध है। जहाँ महान् गण नन्दीने निरन्तर रुद्रका जप किया था और पिनाक धारण करनेवाले रुद्र-महादेव देवीके साथ उनपर प्रसन्न हुए और उन्होंने उन्हें (नन्दीको) अपनी समानता तथा मृत्युसे बचनेका वर प्रदान किया था॥ १६-१७॥<br><br>(इन नन्दीके प्रादुर्भावकी कथा इस प्रकार है—) शिलाद नामके एक धर्मज्ञ धर्मात्मा ऋषि हुए, उन्होंने पुत्रप्राप्तिके लिये वृषभध्वज महादेवकी आराधना की। तप करते हुए उन्होंने जब हजार वर्षका समय व्यतीत कर दिया, तब गणोंसे आवृत विश्वकर्ता सोम शर्वने 'मैं वर दूँगा' इस प्रकार कहा। उन्होंने (शिलाद ऋषिने) वरेण्य गिरिजापति ईशानसे वर माँगा कि मुझे आप मृत्युसे रहित अपने ही समान अयोनिज पुत्र प्रदान करें। देवीके साथ भगवान् महेश्वरने—'ऐसा ही हो' कहा और उन विप्रर्षिके देखते-देखते वे अन्तर्धान हो गये॥ १८-२१॥<br><br>तदनन्तर धर्मज्ञ शिलादने अपनी भूमिमें यज्ञ करनेकी इच्छासे हलद्वारा पृथ्वीको जोता। पृथ्वीका भेदन करनेपर उन्होंने संवर्तक नामक अग्निके समान, रूप तथा लावण्यसे सम्पन्न और अपने तेजसे दिशाओंको प्रकाशित करते हुए, हँसते हुए एक सुन्दर कुमारको देखा। कुमार (कार्तिकेय)-के समान उन अतुलनीय नन्दी (नामक कुमार)-ने मेघ-सदृश गम्भीर वाणीमें शिलादको बार-बार 'तात' 'तात' इस प्रकारसे कहा। आविर्भूत हुए उस पुत्रको देखकर शिलादने उसका आलिंगन किया और उस आश्रममें रहनेवाले जो मुनि थे, उन्हें भी उसे दिखाया॥ २२-२५॥<br><br>अनन्तर उन्होंने (शिलाद ऋषिने) उन नन्दीके जातकर्म आदि सभी संस्कार किये और शास्त्रविधिसे उपनयन-संस्कार कर वेद पढ़ाया। वेदका अध्ययन कर भगवान् नन्दीने यह श्रेष्ठ विचार किया कि प्रभु महेश्वरका दर्शन कर मैं मृत्युको जीतूँगा। उन्होंने पवित्र नदीके तटपर जाकर एकाग्र तथा श्रद्धायुक्त होकर महेश्वरमें अपने मनको आसक्तकर निरन्तर रुद्रका जप करना प्रारम्भ कर दिया। उनके द्वारा एक करोड़ जपकी संख्या पूर्ण होनेपर भक्तवत्सल शंकरने अपने गणों तथा पार्वतीके साथ वहाँ आकर 'मैं वर दूँगा' इस प्रकार कहा॥ २६-२९॥