लघुसिद्धान्तकौमुदी (वरदराजाचार्य - भैमी एवं सान्वय हिन्दी व्याख्या सहित)

२१० भैमीव्याख्योपेतायां लघुसिद्धान्तकौमुद्याम् तृ० द्वितयेन द्वितयाभ्याम् द्वितयैः । ष० द्वितयस्य द्वितययोः द्वितयानाम् च० द्वितयाय ,, द्वितयेभ्यः । स० द्वितये ,, द्वितयेषु प० द्वितयात् द्वितयाभ्याम् द्वितयेभ्यः । सं० हे द्वितय ! हे द्वितयौ ! { हे द्वितये ! { हे द्वितयाः ! इसी प्रकार—द्वय, त्रितय, त्रय, चतुष्टय, पञ्चतय प्रभृति शब्दों के रूप होते हैं। अल्प (थोड़ा) | अर्ध (आधा) प्र० अल्पः अल्पौ { अल्पे | प्र० अर्धः अर्धौ { अर्धे { अल्पाः | { अर्धाः द्वि० अल्पम् ,, अल्पान् | द्वि० अर्धम् ,, अर्धान् तृ० अल्पेन अल्पाभ्याम् अल्पैः | तृ० अर्धेन अर्धाभ्याम् अर्धैः च० अल्पाय ,, अल्पेभ्यः | च० अर्धाय ,, अर्धेभ्यः प० अल्पात् ,, ,, | प० अर्धात् ,, ,, ष० अल्पस्य अल्पयोः अल्पानाम् | ष० अर्धस्य अर्धयोः अर्धानाम् स० अल्पे ,, अल्पेषु | स० अर्धे ,, अर्धेषु सं० हे अल्प ! हे अल्पौ ! { हे अल्पे ! | सं० हे अर्ध ! हे अर्धौ ! { हे अर्धे ! { हे अल्पाः ! | { हे अर्धाः ! कतिपय (कुछ) प्रथमा कतिपयः कतिपयौ कतिपये, कतिपयाः द्वितीया कतिपयम् ,, कतिपयान् तृतीया कतिपयेन कतिपयाभ्याम् कतिपयैः चतुर्थी कतिपयाय ,, कतिपयेभ्यः पञ्चमी कतिपयात् ,, ,, षष्ठी कतिपयस्य कतिपययोः कतिपयानाम् सप्तमी कतिपये ,, कतिपयेषु सम्बोधन हे कतिपय ! हे कतिपयौ ! हे कतिपये ! कतिपयाः ! 'कतिपय' शब्द के अनन्तर 'नेम' शब्द आता है। अर्धवाचक नेमशब्द सर्वनाम- संज्ञक होता है—यह पीछे कह आये हैं। उसी का प्रकृतसूत्र में ग्रहण समझना चाहिये, अन्य का नहीं। रूपमाला यथा— प्र० नेमः नेमौ नेमे, नेमाः | प० नेमस्मात् नेमाभ्याम् नेमेभ्यः द्वि० नेमम् ,, नेमान् | ष० नेमस्य नेमयोः नेमेषाम् तृ० नेमेन नेमाभ्याम् नेमैः | स० नेमस्मिन् ,, नेमेषु च० नेस्मै ,, नेमेभ्यः | सं० हे नेम ! हे नेमौ ! हे नेमे ! नेमाः ! [लघु०] वा०—(१६) तीयस्य ङित्सु वा ॥ द्वितीयस्मै, द्वितीयाय इत्यादि । एवं तृतीया ॥