मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

कौमारिलात्मा 147

अतिसंकोचविस्तारौ पुत्तिकाहस्तिदेहयोः । अन्तराभवसंचारः तज्ज्ञानाज्ञानकारणे ॥ यद्वियोजितमात्राणामङ्गानां स्फुरणं तु तत् । अभिघातप्रेरितेन वायुनेत्यवधार्यते ॥ दीपप्रभायास्संकोचविकासौ दर्शनान्मतौ । यद्वांशांरम्भनाशाभ्यामुपपत्तिस्तयोर्भवेत् ॥ अङ्गुष्ठमात्रः पुरुष इति ये च श्रुतिस्मृती । सूक्ष्मग्रहणयोग्यत्वतत्परे इति बुध्यताम् ॥ अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं निश्चकर्षेति यद्वचः । द्वैपायनीयं तदपि काव्यशोभानिबन्धनम् ॥ गीतादिषु हि तेनैव वर्णिताऽनेकरूपतः । सर्वत्र गतता तस्मात् आत्मानो विभवः स्थिताः 9 ननु चैवं व्योमवत्स्यात् ऐकात्म्यमिति चेन्न तत् सुखदुःखव्यवस्थातो नानेति प्रथितं हि तत् ॥ जन्ममृत्याद्यनियमात् पुंसां च बहुतोदिता । सर्वे समानदेशास्स्युरस्पर्शा हि यतस्त्विमे ॥ चैतन्यमात्रात्मकत्वाद्यविभागनिबन्धनः । ऐकात्म्यव्यवहारः स्यात् ततश्चोपनिषत्स्वपि ॥ यथा शरीरमात्रेऽपि मातृगर्भात्मवर्तिनाम् । सुखादीनां व्यवस्थैवं सर्वत्रैषा भविष्यति ॥