मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

[Header] 492 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके

उपश्लेषमिवार्थानामाकरोत्यविचारिता । सार्वरूप्यमिवापन्ना विषयत्वेन वर्तते ॥ प्रमाणत्वेन तां लोकस्सर्वस्समुपगच्छति । व्यवहाराः प्रवर्तन्ते तिरश्चामपि तद्वशात् ॥ स्वरवृत्तिं विकुरुते मधौ पुंस्कोकिलः कथम् । जन्त्वादयः कुलायादेः करणे शिक्षिताः कथम् ॥ आहारप्रीतिविद्वेषप्लवनादिक्रियासु कः । जात्यन्वयप्रसिद्धासु प्रयोक्ता मृगपक्षिणाम् ॥ 5 सखण्डपक्षे वाक्यार्थः क्रमसंघातपक्षयोः । संसर्ग इति, संघातपक्षेऽप्यस्ति मतान्तरम् ॥ पदार्थ एव विश्रान्तः विशेषे वाक्यगोचरः । आख्यातशब्दपक्षे तु क्रिया वाक्यार्थ इष्यते ॥ प्रतिभा यत्प्रभूतार्था यामनुष्ठानमाश्रितम् । फलं प्रसूयेत यतः सा क्रिया वाक्यगोचरः ॥ संसृष्ट एव वाक्यार्थः तुर्यपञ्चमकल्पयोः । अभिधेयः पदार्थस्स्यात् वाक्यार्थस्तु प्रयोजनम् । इत्युक्तः फलवाक्यार्थवादस्साधारणो मतः । लक्षणानां च सर्वेषां वाक्यार्थाष्षडिमे मताः ॥ प्रतिभाचैव संसर्गः पदार्थश्च विशेषतः । पदार्थ एव संसृष्टः क्रिया चाथ प्रयोजनम् ॥