मत्स्य महापुराण

मत्स्य महापुराण
Matsya Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
DevanagariHindipublished1,098 पृष्ठ
पृष्ठ 637, कुल 1098 में से
संदर्भ में पढ़ेंपृष्ठ 637
| * अध्याय १५४ * | ६२७ |
|---|---|
| मुनीञ्शान्तकथालापान् प्रेक्ष्य प्रोवाच वाग्यमम्।<br>भगवन्तो विजानन्ति प्राणिनां मानसं हितम्॥ ३२२<br><br>मनोगतीभिरत्यर्थं कन्दर्प्यन्ते हि देहिनः।<br>केचित्तु निपुणास्तत्र घटन्ते विबुधोद्यमैः॥ ३२३<br><br>उपायैर्दुर्लभान् भावान् प्राप्नुवन्ति ह्यतन्द्रिताः।<br>अपरे तु परिच्छिन्ना नानाकाराभ्युपक्रमाः॥ ३२४<br><br>देहान्तरार्थमारम्भमाश्रयन्ति हितप्रदम्।<br>मम त्वाकाशसम्भूतपुष्पदामविभूषितम्॥ ३२५<br><br>वन्ध्या सुतं प्राप्तुकामा मनः प्रसरते मुहुः।<br>अहं किल भवं देवं पतिं प्राप्तुं समुद्यता॥ ३२६<br><br>प्रकृत्यैव दुराधर्षं तपस्यन्तं तु सम्प्रति।<br>सुरासुरैरनिर्णीतपरमार्थक्रियाश्रयम् ॥ ३२७<br><br>साम्प्रतं चापि निर्दग्धमदनं वीतरागिणम्।<br>कथमाराधयेदीशं मादृशी तादृशं शिवम्॥ ३२८<br><br>इत्युक्ता मुनयस्ते तु स्थिरतां मनसस्ततः।<br>ज्ञातुमस्या वचः प्रोचुः प्रक्रमात् प्रकृतार्थकम्॥ ३२९<br><br><center>मुनय ऊचुः</center><br>द्विविधं तु सुखं तावत् पुत्रि लोकेषु भाव्यते।<br>शरीरस्यास्य सम्भोगैश्चेतसश्चापि निर्वृतिः॥ ३३०<br><br>प्रकृत्या स तु दिग्वासा भीमः पितृवनेशयः।<br>कपाली भिक्षुको नग्नो विरूपाक्षः स्थिरक्रियः॥ ३३१<br><br>प्रमत्तोन्मत्तकाकारो बीभत्सकृतसंग्रहः।<br>यतिना तेन कस्तेऽर्थो मूर्तानर्थेन काङ्क्षितः॥ ३३२<br><br>यदि ह्यस्य शरीरस्य भोगमिच्छसि साम्प्रतम्।<br>तत् कथं ते महादेवाद्भवभाजो जुगुप्सितात्॥ ३३३<br><br>स्रवद्रक्तवसाभ्यक्तकपालकृतभूषणात् ।<br>श्वसदुग्रभुजगेन्द्रकृतभूषणभीषणात् ॥ ३३४<br><br>श्मशानवासिनो रौद्रप्रमथानुगतात् सति। | मनसे मुनियोंको शान्तरूपसे वार्तालाप करते देखकर वाणीपर संयम रखते हुए इस प्रकार कहा—'महर्षियो! आपलोग तो प्राणियोंके मानस हितको भलीभाँति जानते हैं। शरीरधारी प्राणी प्रायः अपने मनोगत भावोंके कारण ही अत्यधिक कष्टका अनुभव करते हैं। उनमें कुछ लोग ऐसे निपुण हैं, जो आलस्यरहित हो दैवी उपायोंद्वारा प्रयत्न करते हैं और दुर्लभ विषयोंको प्राप्त कर लेते हैं। दूसरे कुछ लोग ऐसे हैं, जो परिमित एवं नाना प्रकारके उपायोंसे युक्त हैं। वे देहान्तरको ही हितप्रद मानकर उसके लिये कार्यारम्भ करते हैं। परंतु मेरा मन आकाशमें उत्पन्न हुए पुष्पोंकी मालासे विभूषित वन्ध्या पुत्रको प्राप्त करनेके लिये बारंबार प्रयास कर रहा है। मैं निश्चितरूपसे भगवान् शङ्करको पतिरूपमें प्राप्त करनेके लिये उद्यत हूँ। वे एक तो स्वभावसे ही दुराराध्य हैं, दूसरे इस समय तो वे तपस्यामें निरत हैं। सुर अथवा असुर कोई भी अबतक उनकी परमार्थ-क्रियाका निर्णय नहीं कर सका। अभी-अभी हालमें ही वे कामदेवको जलाकर वीतरागी तपस्वी बन गये हैं। भला मुझ-जैसी अबला वैसे कल्याणकारी शिवकी आराधना कैसे कर सकती है।' इस प्रकार कहे जानेपर वे मुनिगण पार्वतीके मनकी स्थिरताका ज्ञान प्राप्त करनेके लिये क्रमशः उसी विषयपर पुनः बोले॥ ३२०–३२९॥<br><br>मुनियोंने कहा—'बेटी! लोकोंमें दो प्रकारके सुख बतलाये जाते हैं—एक तो इस शरीरके सम्भोगोंद्वारा और दूसरा मनकी (विषयभोगोंसे) निवृत्तिद्वारा प्राप्त होता है। शङ्करजी तो स्वभावसे ही दिगम्बर, विकृत वेषधारी, पितृवनमें शयन करनेवाले, कपालधारी, भिक्षुक, नग्न, विकृत नेत्रोंवाले और उद्यमहीन हैं। उनका आकार मतवाले पागलोंकी तरह है। वे घृणित वस्तुओंका ही संग्रह करते हैं। वे एकदम अनर्थकी मूर्ति हैं। ऐसे संन्यासीसे तुम अपना कौन-सा प्रयोजन सिद्ध करना चाहती हो? यदि तुम इस समय इस शरीरके भोगकी इच्छा करती हो तो भला उन भयावने एवं निन्दित महादेवसे तुम्हें उसकी प्राप्ति कैसे हो सकती है; उनके तो चूते हुए रक्त और मज्जासे चुपड़े हुए कपाल ही भूषण हैं। वे फुफकारते हुए विषैले सर्पराजोंका आभूषण धारण करनेके कारण बड़े भीषण दीख पड़ते हैं, सदा श्मशानमें निवास करते हैं और भयंकर प्रमथगण उनके अनुचर हैं॥ ३३०–३३४ १/२ ॥ |