निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

धर्त्ता सिन्धुरपः समुद्रियः । विश्वे देवासः शृणवन् वचांसि मे सरस्वती सह धीभिः पुरन्ध्या ॥ ” [ऋ० सं० ८, २, ११, ३] ॥ 'पविः' शल्यो भवति । यद् विपुनाति कायम् तद्वत्- 'पवीरम्' आयुधम् । तद्वान् इन्द्रः - 'पवीरवान्' । “अति तस्थौ पवीरवान् ” [ऋ० सं० ८, १, २४, ३) । इत्यपि निगमो भवति । तद्देवता वाक् 'पावीरवी' पावीरवी च दिव्या वाक्, 'तन्यतुः' तनित्री वाचः अन्यस्याः अजश्च एकपाद् दिवो धारयिता च सिन्धुश्च आपश्च समुद्रियाः च सर्वे च देवाः सरस्वती च सह पुर- न्ध्या स्तुत्या प्रयुक्तानि धीभिः कर्मभिः युक्तानि शृण्वन्तु वचनानि इमानि- इति ॥ 'पृथिवी' व्याख्याता । तस्या एष निपातो भवति ऐन्द्र्याम् ऋचि।११,३०। अर्थः- “पावीरवी तन्यतुः” इस ऋचा का वणुकर्ण ऋषि और वैश्वदेव शस्त्र में विनियोग है । 'पावीरवी' मध्यम लोक की वाक्- 'तन्यतु' अन्यस्याः वाचः तनित्री जो अन्यमनुष्य आदिकों की बातोंको विस्तार