निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

(भा०) देवा नो यथा सदावर्द्धनायस्युः, 'अप्रा- युषः'(३७) अप्रमाद्यन्तः रक्षितारश्च अहनिअहनि ॥ ‘व्यवनः’ ( ३८ ) ऋषिर्भवति । च्याचयिता स्तोमानाम् । 'च्यवानम्'- इति । अप्यस्य निगमा भवन्ति । “युवं च्यवानं सनयं यथा रथं पुन र्युवानं चरथाय तक्षथुः ॥” [ ऋ० सं० ७, ८, १५, ४ ] (भा०-) युवां च्यवनं सनयं पुराणं यथा रथं पुन र्युवानं चरणाय ततक्षथुः । ‘युवा’ प्रयोति कर्माणि । ‘तक्षतिः’ करोतिकर्मा ॥ 'रजः' (३९) रजतेः । ज्योतिः रजः उच्यते । उदकं रजः उच्यते । लोकाः रजांसि उच्यन्ते । असृगहनी रजसी उच्येते । (“रजांसि चित्रा विचरन्ति तान्यव” इत्यपि निगमो भवति ) ॥ ‘हरः’ ( ४० ) हरतेः । ज्योति र्हरउच्यते । ( उदकं हर उच्यते । ) लोकाः हरांसि उच्यन्ते । ( असृगहनी हरसी ) उच्येते । “प्रत्यग्मे हंसा हरः शृणीहि” [ ] इत्यपि निगमो भवति । ) ॥ “'जुहुरे' (४१) विचितयन्तः” (ऋ०सं०४,१,११,२) ।