निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( १७६ ) ८ अ० ३ पा० ७ खं० “तव प्रयाजा अनुयाजाश्च केवल ऊर्जस्वन्तो हविषः सन्तु भागाः । तवाग्ने यज्ञोऽयमस्तु सर्व- स्तुभ्यं नमन्तां प्रदिशश्चतस्रः ॥” ( ऋ० सं० ८, १, ११, ३ ) “आग्नेया वै प्रयाजा आग्नेया अनुयाजाः” इति च ब्राह्मणम् । ( ख ) छन्दोदेवताः-इत्यपरम् । “छन्दांसि वै प्रयाजाश्छन्दांस्यनुयाजाः” इति च ब्राह्मणम् । (ग) ऋतुदेवताः- इत्यपरम्। “ऋतवो वै प्रयाजा ऋतवोऽनुयाजाः-” इति च ब्राह्मणम् ॥ (घ) पशुदेवताः-इत्यपरम् । “पशवो वै प्रयाजाः पशवोऽनुयाजाः”- इति च ब्राह्मणम् । (ङ) प्राणदेवताः-इत्यपरम् । “प्राणा वै प्रयाजाः प्राणा वा अनुयाजाः” इति च ब्राह्मणम् । (च) आत्मदेवताः- इत्यपरम् । “आत्मा वै प्रया- जाः आत्मा वा अनुयाजाः” इति च ब्राह्मणम् । आग्नेयाः- इति तु स्थितिः । भक्तिमात्रमितरत् ॥ किमर्थ पुनरिदमुच्यते ? “यस्यै देवतायै हविर्गृहीतं स्यात् तां मनसा