पूर्णप्रज्ञ भाष्य (श्रीमन् मध्वाचार्य - द्वैत वेदान्त ब्रह्मसूत्र महाभाष्य जगन्नाथदीपिका सटीक)

शुक्लत्वमेत्येवमेव वर्णान्तरगतिर्भवेत् ॥ विष्णुवीर्याभियोगाच्च पीतत्वं भुव इष्यते । स्वर्णवीर्यो हि भगवाननादिः परमेश्वरः ॥ इति व्योमसंहितायाम् ॥ १२ ॥ ७. अधिकरणम् ॥ ( १ ) 'प्राणानां ग्रन्थिरसि रुद्रो मा विशान्तकस्तेनान्नेना प्यायस्व' ( महाना. १६-२. ) इत्यादिनान्यः संहर्ता प्रतीयते इति । उदकसम्बन्धबाहुल्यादित्यर्थः । 'एति' प्राप्नोति । सेत्यस्ति। एवमेवेति। पृथिव्यां वर्णान्तरस्य वर्णविशेषस्य 'एवमेव' वक्ष्यमाणरीत्या 'गतिः' स्थितिर्भवेदित्यर्थः । एवमेवेत्युक्तमेव दर्शयति-विष्ण्विति । 'वीर्या भियोगात्' वीर्यसम्बन्धात् वीर्यविकाराण्डद्वारेति भावः । न केवलं पद्मसम्बन्धात्,किं तु वीर्यसम्बन्धाच्चेति निमित्तसमुच्चये चशब्दः। वी र्यसम्बन्धेऽपि कुतः पीतत्वं भुव इत्यत आह-स्वर्णेति । हिशब्दो भ गवतः स्वर्णवीर्यत्वे 'तदण्डमभवद्धैमम्' 'शुष्मं हिरण्यात्मकम्' इ त्यादिप्रमाणप्रसिद्धिद्योतकः । स्वर्णस्य पीतत्वमप्यनेनैव सिद्धम् । य त इत्यर्थे वा हिशब्दः । नन्वन्यत्राहृष्टं विष्णुवीर्यस्य सुवर्णत्वं कथं क ल्प्यते, वीर्यसम्बन्धात्पूर्वं निमित्ताभावश्चेत्यत आह-अनादिः पुरुषो त्तम इति । तथा च विष्णोरनादित्वेन तद्वीर्यसम्बन्धस्यापि प्रवाहतो ऽनादित्वात्न निमित्ताभावः । लौकिकक्षराक्षरपुरुषविलक्षणत्वान्न दृष्ट विरोध इति भावः । परमेश्वर इति पाठे तु ऐश्वर्यमुक्तार्थघटकतया व्याख्येयमिति । व्योमसंहितायामित्यस्य काष्र्ण्यप्रचुरेत्युक्तमुक्तमित्य ध्याहृतेनान्वयः । अनेन प्रचुरेत्युक्तिप्रयोजनमुक्तं भवति ॥ ६ ॥ ॥ इति पृथिव्यधिकरणम् ॥ ७. अधिकरणम् ॥ ( १ ) अत्राधिकरणे ब्रह्मणः प्रकृताधिभूताधिदैवविषयसंहृतिकर्तृ त्वे श्रुतिविरोधः परिह्रियते । पूर्वपक्षयति-प्राणानामिति ॥ तैत्तिरीय श्रुतिरियम् । आदिशब्दादेवंविधश्रुत्यन्तराणि पातृत्वादिति युक्तिश्च गृह्यते । व्याख्यातेयं श्रुतिर्द्युभ्वाद्यधिकरणे । 'अन्यो' विष्णोः रुद्र एवे त्यर्थः ॥