रसार्णव (शैव रस-तन्त्र - प्राचीन भारतीय खनिज रसायन, धातुवाद एवं रस-चिकित्सा सटीक)

षष्ठः पटलः । ८१ जम्बीरोदरमध्यस्थं धान्यराशौ निधापयेत् । पुटपाकेन तच्चूर्णं$^1$ जायते सलिलं यथा ॥ १२२ ॥ ॥ इति वज्रविधिः ॥ शृणु देवि महाभागे वैक्रान्ताख्यं महारसम् ॥ १२३ ॥ दैत्येन्द्रो महिषः सिद्धो हरदेहसमुद्भवः$^2$ । दुर्गा भगवती देवी$^3$ तं शूलेन व्यमर्दयत्$^4$ ॥ १२४ ॥ तस्य रक्तं तु पतितं यत्र यत्र स्थितं भुवि । तत्र तत्र तु वैक्रान्तो वज्राकारो महारसः$^5$ ॥ १२५ ॥ विन्ध्यस्य दक्षिणे चास्ति उत्तरे नास्ति सर्व्वथा$^6$ । विक्रन्तयति$^7$ लोहानि तेन वैक्रान्तकः स्मृतः$^8$ ॥ १२६ ॥ श्वेतः पीतस्तथा रक्तो नीलः$^9$ पारावतप्रभः । मयूरबालसदृशश्चान्यो मरकतप्रभः$^{10}$ ॥ १२७ ॥ • (1) K reads तडूर्णं, which is not correct. (2) सर्व्वदैवसमुद्भवः, a variant in K. (3) B reads भगवति देवि. M reads देवि. (4) तं इलेनैव मर्दयत्, a variant in M. (5) All the texts read वैक्रान्त वज्राकारं महारसं. But the term रस is in masculine gender, meaning mercury or any metal. [Rules on genders are not strictly observed in the Puráṇas and Tantras.] (6) सर्व्वथा सर्व्वसिद्धिदम्, a variant in K, which is unconnected with the context. (7) K reads विक्रान्तयति. M reads निष्क्रन्तयति. Both are gram. inc. (8) K has वैक्रान्तकं स्मृतम्. [The term वैक्रान्त is used here in both the genders, masculine and neuter, as it is stated in रस. म. Chap. IV. v. 73.] (9) M reads खलः, which is erroneous. [But the term कृष्ण is used as its synonym in the next śloka.] (10) This hemistich is not found in M.