भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 289, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 289

एकादशस्तरङ्गः २४७ अब इस पोटली को दोलायंत्र में नींबू का रस डालकर उसमें निरन्तर एक पहर तक पकावें । इसी तरह घरके धुएँ के जल में भी एक पहर तक दोलायन्त्र में पकावें । इसी विधि से शुद्ध किया हुआ हरताल निःशंक होकर रसयोगों में प्रयोग किया जा सकता है ॥ १६-१८ ॥ द्वितीयः शोधनप्रकारः तालकं चूर्णयित्वा तु पोट्टल्यां विनिधाय च । दोलायन्त्रे पचेद्यामं कूष्माण्डसलिले भिषक् ॥ १९ ॥ यामैकं चूर्णतोयेन त्रैफलेन जलेन वा । इत्थं यामद्वयेनैव शुद्धिमायात्यनुत्तमाम् ॥ २० ॥ यामद्वयं कूष्माण्डसलिलादिषु स्वेदनाद् द्वितीयः प्रकारः । केचित्तु टङ्कण- कणान् तालके मेलयित्वा दोलायन्त्रे शांभयन्ति कूष्माण्डसलिलादिभिः ॥ १६-२०॥ भा.टीं.—हरताल का मोटा चूर्ण करके पोटली में बाँधकर इसे दोलायन्त्र में पेठे का स्वरस डाल उसमें एक पहर तक पकावें । इसके अनन्तर चूने के जल में अथवा त्रिफलाक्वाथ में भी दो पहर पकाकर शुद्ध कर लें ॥ १६-२० ॥ तृतीयः शोधनप्रकारः तालचूर्णंन्तु पोट्टल्यां न्यस्य दोलागतं पचेत् । तिलक्षारजलेनैव याममात्रं भिषग्वरः ॥ २१ ॥ यामैकं स्वेदनादेवं तालं शुद्धिमवाप्नुयात् । इत्थं विशोधितं तालं वीतशङ्कः प्रयोजयेत् ॥ २२ ॥ तालचूर्णं तिलक्षारजलेन स्वेदितं याममात्राच्छुध्यतीति तृतीयः सरलः प्रकारः भा.टी.—हरतालचूर्ण को पोटली में बाँधकर तिलक्षारजल में दोलायन्त्र। विधान द्वारा पकावें । इस प्रकार तिलक्षारजल में एक पहर स्वेदन करने से हरताल शुद्ध हो जाता है, इसे निःशंक होकर प्रयोग कर सकते हैं ॥ २१-२२॥ चतुर्थः शोधनप्रकारः पोट्टल्यां निहितं तालचूर्णं दोलागतं पचेत् । शाल्मलीमूलतोयेन याममेकं भिषग्वरः ॥ २३ ॥ यामैकं स्वेदनादेव तालकं शुद्धिमाप्नुयात् । अथवा तद्द्रवेणैव दिनसप्तकभावनात् ॥ २४ ॥ शाल्मलीमूलक्वाथेनैवमेव चतुर्थः ॥ २३-२४ ॥ भा.टी.--हरतालचूर्णं को पोटली में बाँधकर सेमल की जड़ के स्वरस में