रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 381, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ेंचतुर्दशस्तरङ्गः ३५५ सौवर्चललवणस्य निर्माणप्रकारः विशुद्धं स्वर्जिकाक्षारं चतुष्पलमितं हरेत् । द्रावयेदथ यत्नेन तोयेऽष्टपलसंमिते ॥ १५६ ॥ यातीह द्रवतां यावत् तावत्तु सैन्धवं ततः । सर्जिकाया द्रवे यत्नान्निचिपेद्भिषजां वरः ॥ १५७ ॥ ततः सुविमले पात्रे न्यस्य चुल्ल्यां निधापयेत् । पचेत्तीव्राग्निना कामं तोयञ्च परिशोषयेत् ॥ १५८ ॥ निःशेषं सलिलं ज्ञात्वा किञ्चित्कालं पुनः पचेत् । पाकशेषे च लवणं रुचकाख्यं समाहरेत् ॥ १५६ ॥ सौवर्चलस्यापि कृत्रिमत्वान्निर्माणप्रकारनिर्देशः—यावत्परिमाणं द्रवतां याति तावत्, यत्नादिति किञ्चित् किञ्चित् लवणस्य क्रमशः प्रक्षेपादिति भावः । किञ्चित्कालं पुनः पचेदित्यत्र तीव्राग्निना इति शेषः ॥ १५६-१५६ ॥ भा.टी.—चार पल शुद्ध साफ किया हुआ सज्जीखार लेकर उसको आठ पल जल में अच्छी तरह घोल लें । अब इस सज्जीखारद्रव में धीरे-धीरे इतना सैन्धानमक का चूर्ण डालें जितना कि उस द्रव में घुल जाय । अब इस मिश्रित द्रव्य को एक स्वच्छ मिट्टी के पात्र में डालकर तीव्र अग्नि से पकायें और जलीय- भाग को उड़ा दें । जब इसमें से सम्पूर्ण जल सूख जाय तो फिर भी थोड़ी देर और चूल्हे पर पकायें । अच्छी तरह पक जाने पर पात्र को नीचे उतारकर काले नमक को निकाल लें ॥ १५६-१५६ ॥ अथ रोमकलवणस्य नामानि रोमकं रोमलवणं रौमञ्च रौमकं मतम् । शाकम्भरीयञ्च गडं साम्भरं सम्भरोद्भवम् ॥ १६० ॥ रोमक, रोमलवण, रौम, रौमक, शाकम्भरीय, गड, साम्भर तथा सम्भरोद्भव; ये सब नाम सांभरनमक के कहे जाते हैं ॥ १६० ॥ रोमकस्य उत्पत्तिस्थानं निर्वचनञ्च यस्माज्जज्ञे विशेषेण रोमान्त्यन्तिके पुरा । तस्माद्भिषग्वरैरेतद्रोमकं परिकीर्तितम् ॥ १६१ ॥ शाकम्भरह्रदोद्भूतजलाद्यस्मात्प्रजायते । तस्मादेतद्भिषग्वर्यैर्मतं शाकम्भरीयकम् ॥ १६२ ॥