भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 512, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 512

विंशस्तरङ्गः ४८७ भा.टी.—इसे सावधानी के साथ उत्तरबस्ति विधान (डूस) से प्रयोग में लाया जाय तो इससे श्वेतप्रदर में शीघ्र आराम आता है ॥ १६६ ॥ अथ यशदामृतद्रवस्य निर्माणप्रकारः गन्धकाम्लं ययशदं युगरक्तिकसंमितम् । टङ्कणाम्लद्रवे रम्ये पञ्चतोलकसंमिते ॥१६७॥ निक्षिप्य खलु यत्नेन काचकुप्यां तु विन्यसेत् । समाख्यातो द्रवोऽयं तु यशदामृतसंज्ञकः ॥१६८॥ गन्धकाम्लीययशदद्रवः भूतनाशनः जीवाणुध्वंसी। अस्य च द्वितीयः प्रकारो व्रणरोपणादिगुणः सुगमपाठः । युगरक्तिसम्मितमिति द्विरक्तिप्रमाणमित्यर्थः ॥१६८॥ भा.टी.—चार रत्ती शुद्ध गन्धकाम्लीय यशदचूर्ण को पाँच तोला शुद्ध टंकणाम्ल द्रव में मिलाकर एक स्वच्छ काँच की शीशी में रख लें । इसी को यशदामृत द्रव नाम से कहा जाता है ॥ १६७, १६८ ॥ अस्य गुणाः यशदामृतसंज्ञोऽयं द्रवः शोथप्रणाशनः । शिशिरश्चैव रक्तार्माभिष्यन्दादिनिपूदनः ॥१६६॥ अस्य आमयिकः प्रयोगः बिन्दुक्षेपकयन्त्रेण द्रवोऽयं नेत्रयोजितः । विनिहन्त्याशु रक्तार्माभिष्यन्दाद्यक्षिगामयान् ॥१७०॥ इति सीसकादिविज्ञानीयो नाम एकोनविंशस्तरङ्गः । भा.टी.—उक्त यशदामृत द्रव व्रण आदि के शोथ को शान्त करता है और शीत गुण होता है । अतएव यह रक्तार्म तथा रक्तप्रकोपजन्य नेत्राभिष्यन्द आदि रोगों को नष्ट करता है । यशदामृत द्रव को विन्दुक्षेपकयन्त्र से नेत्रों में दो-तीन बार डालने से शीघ्र ही रक्तार्म नेत्राभिष्यन्द आदि नेत्ररोगों में लाभ होने लगता है ॥ १६६, १७० ॥ यह सीसकादिविज्ञानीय नाम एकोनविंश तरङ्ग समाप्त हुआ । अथ लोहादिविज्ञानीयो नाम विंशस्तरङ्गः अथ लौहस्य भेदास्तेषां वैशिष्टयञ्च मुण्डं तीक्ष्णं तथा कान्तं लौहं त्रिविधमुच्यते । मुण्डात्तीक्ष्णं ततः कान्तं प्रशस्तं परिकीर्तितम् ॥१॥