रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)
Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary
सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा
पृष्ठ 754, कुल 799 में से
संदर्भ में पढ़ेंचतुर्विंशस्तरङ्गः ७२६ स्वेदयेद्दोलिकायन्त्रे द्वियामं गव्यदुग्धतः । इत्थं तु गुञ्जाबीजानि शुद्धिमायान्त्यनुत्तमाम् ॥४४४॥ गुञ्जाबीजशोधनप्रकारः— द्विगुणीकृतवस्त्रान्तः प्रक्षिप्य शोभनं गुञ्जाबीज- चूर्णान्निष्क्रमणरक्षार्थम् काञ्जिके स्वेदनादपि शुद्धिर्गुञ्जाबीजानाम्॥४४३,४४४॥ भा.टी.—नूतन गुञ्जाबीजों का मोटा-मोटा चूर्ण करके एक साफ दोहरे कपड़े में बाँध कर पोटली बना ले, अब इस पोटली को दोलायन्त्र में गोदुग्ध डालकर उसमें ६ घण्टे स्वेदन करें। इस विधि से शुद्ध किये गुञ्जाबीज उत्तम रूप से शुद्ध हो जाते हैं ॥४४३-४४४॥ द्वितीयः शोधनप्रकारः गुञ्जाबीजं पोट्टलीस्थं दोलायन्त्रे सकाञ्जिकम् । यामैकं स्वेदनादेव शुद्धिमायात्यनुत्तमाम् ॥४४५॥ अ.टी.—नूतन गुञ्जाबीजों को एक कपड़े में बाँधकर पोटली बना लें । अब इस पोटली को काञ्जी से भरे, दोलायन्त्र में तीन घण्टे तक स्वेदन करके निकालकर सुखा लें । इस विधि से गुञ्जाबीज शुद्ध हो जाते हैं ॥४४५॥ गुञ्जाया गुणाः गुञ्जाबीजं सुविमलं कामोद्दोपनमुत्तमम् । ऊरुस्तम्भहरं चैव बलसंवर्द्धनं परम् ॥४४६॥ गुञ्जापत्रं शोथहरं त्वामवातप्रणाशनम् । तथैव च समाख्यातं वेदनाहरमुत्तमम् ॥४४७॥ गुञ्जापलाशनिर्यासो मधुरः कटुकस्तथा । स्वरभेदप्रशमनः शोथघ्नो वेदनाहरः ॥४४८॥ गुञ्जामूलं सुमधुरं कफनिःसारकं परम् । वातपित्तहरं चैव तृष्णाशाथनिवारणम् ॥४४९॥ स्वरभेदप्रशमनं तथा वान्तिविनाशनम् । मूत्रकृच्छ्रप्रशमनं बलवर्णकरं परम् ॥४५०॥ कासघ्नं शुक्रजननं रुच्यं विषविनाशनम् । वृष्यं व्रणापहं चैव विशेषात्परिकीर्तितम् ॥४५१॥ गुञ्जामूलं विशेषेण मधुयष्टिगुणोपमम् । अत एवाधुना तन्तु तदभावे प्रयुज्यते ॥४५२॥ भा.टी.—शुद्ध गुञ्जाबीज उत्तम कामोद्दीपक होते हैं । ऊरुस्तम्भ रोग में