भारतकोश
रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

रसतरङ्गिणी (सदानन्द शर्मा - पारद, धातु, उपधातु एवं भस्म रसायन शास्त्र सटीक)

Rasatarangini of Sadananda Sharma with Prasadani Commentary

सदानन्द शर्मा (टीकाकार: पं. हरिदत्त शास्त्री) द्वारा

DevanagariHindipublished799 पृष्ठ

पृष्ठ 92, कुल 799 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 92

५० रसततरङ्गिणी

निर्मातुं कृत्रिमं म्लेच्छं रसतन्त्रविचक्षणैः। मृदङ्गयन्त्रमधुना विशेषेण युज्यते ॥ २७॥ मृदङ्गो वाद्यविशेषः, शून्यगर्भं सुषिरम्, व्यावर्तनपिधानेन आवर्तमानरेखायो- गाद् भ्रामणद्वारा स्थिरीकर्तुं योग्येन पिधानकेन इति। वारङ्गौ "वारं वारं गच्छ- तीति" निरुक्त्या वारङ्गो मुष्टिग्राह्य उत्सेधो हस्तक इत्यर्थः । वारङ्गौ चक्राभ्यां सह कार्यौ। व्यावर्तनपिधानस्य दृढं निवेशः पारदादिरुद्धार्थः । नरोत्सेधमितौ सार्धत्रिहस्तौ स्तम्भौ सम्मुखीनतया समरेखायां भूमौ निखान्य तत्र दण्डबद्धं मृदङ्ग- यन्त्रं लम्बयेत् । प्रतिपार्श्वस्थितो दण्डः स्तम्भविहितच्छिद्राद्बहिः सचक्रः कार्यः । म्लेच्छं हिङ्गुलम्, रसगन्धकयोः सम्यङ्मिश्रणार्थमस्य प्रयोगः ॥ २२-२७ ॥ भा. टी.—मृदंग (ढोलक के समान) के आकार का भीतर से रिक्त एक लोह आदि धातु का पात्र बनायें। अर्थात् तैल के लिए आजकल जो बीच में चौड़े और किनारों पर कम चौड़े ड्रम आते हैं उस तरह का पात्र लें। इसका एक