रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

288 रत्नावली ………मया…करः चिरं गृहीत्वा त्वयि न विन्यस्तः। The answer is—There are two verbs विन्यस्तः and गृहीत्वा with both of which करः is con- strued. विन्यस्त is the principal verb (आख्यात) and गृहीत्वा is the subsidiary verbal form being incomplete i. e., ending in क्त्वाच्। So, though the connection of करः is directly with the principal verb विन्यस्तः, yet its connection with गृहीत्वा is tacitly expressed by the dictum of काशिका—"प्रधानशक्ताभिधाने गुणशक्तिरभिहितवत् प्रकाशते"— commenting on this Haradatta in his पदमञ्जरी says—"आख्यातपदवाच्या क्रिया विशेय्यत्वात् प्रधानम्। विशेषणभूता त्वप्रधानम्। तद्द्वारिण तद्विषययोः शक्त्योरपि गुणप्रधानभावः। तत्र प्रधानानुवर्तित्वात् गुणानां तन्मुखप्रेक्षितत्वात् तद्विरुद्धकार्यारम्भा- भावात् यथायथं विभक्तिसिद्धिः"। The गुणीभूतक्रिया or the incomplete verbs depend upon the principal verbs to complete the predication. So the meaning expressed by the principal verb cannot be done otherwise by the incomplete verbs ; but, on the other hand, incomplete verbs help the principal verbs, in the matter of clear expression of the meaning of the construction. So, though करः is explicitly connected with विन्यस्तः the principal verb, yet it is implicitly taken to be construed with गृहीत्वा as well. विन्यस्तः—Is put ; वि-नि + अस् + क्त कर्मणि। The figure of speech is here काव्यलिङ्ग ; the 2nd line being the cause of the 1st one ; रूपकालङ्कार is also in करानलङ्कृतः etc. The metre is शार्दूलविक्रीडितम्। Ch. of voice.—सन्तापं करानलङ्कृतम् इमं……सहसे। न भूयते उप- शमेन च……। त्वया तन्वते। मूढः अहं……प्राप्तं……विन्यस्तवान्……स्पर्शं ……करम्। आश्चर्यम्—Wonder ; आ - चर् + यत्। "आश्चर्य्य मनितो" इति सुडागमः ;