रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

तृतीयोऽङ्कः ३१३ Ch. of Voice.—...विमुच्यतां त्वया......लतापाशः अयम् ।......बाहुपाशः निधीयताम् ॥१७॥ अनभ्रा—Without clouds. नास्ति अभ्रं यस्यां ( बहु ) सा । न भ्रश्यन्ति आपो यस्मात् इति नञ्-भ्रंश्+ड । ‘‘न भ्रश्यन्ति यतस्तेभ्यः जलान्यभ्राणि तान्यतः’’ । ‘‘अभ्रं मेघो वारिवाहः’’—अमरः । अकालवातावलौ—वातानाम् आवली ( ६ष्ठीतत् ) अकाले वातावली ( ७मीतत् ) न ( अन्यः ) कालः अकालः ( नञ्तत् ) ; here नञ् is used in the sense of तदन्यत्व । N. B. This is an apt reply of the Jester to the King's statement—‘‘सखे इयमनभ्रा वृष्टिः ।’’ The sudden interview with Ságariká is taken by the King as a shower of rain without cloud. But the Jester, in excellent humour, apprehends it to be swept away by an unexpected gust of wind in the form of Queen Vásavadattá who enters immediately afterwards. This is very good example of Dramatic Irony or पताकास्थान । अवधीरयित्वा—Disregarding ; अवधीर् + णिच् + क्त्वा । But अव-धीर्

• णिच् + ल्यप् will give the form अवधीर्य्य । P. 273. मध्यस्थ—Indifferent. तस्य भावः मध्यस्थ + तल् + स्त्रियां टाप् । मुग्धे—Beautiful. ‘‘मुग्धन्तु सुन्दरे मूढे’’—मेदिनी । विफलमनोरथाः—Adj. to वयम् । विफलाः मनोरथाः येषा ( बहु ) ते । विगतं फलं यस्मात् ( प्रादि बहु ) सः विफलः । .. क्रियामहे — कृ + कर्मणि + लट्, महे । Nom. वयम् । अलीकदाक्षिण्येन—With false humouring, pseudo favour. अलीकं दाक्षिण्यम् ( कर्मधा ) तेन । अलीक means मिथ्या—‘‘अलीकं त्वप्रियेऽनृते’’— अमरः । दक्षिण means ‘he who follows the humour of others.’ ‘‘दक्षिणो दक्षिणोऽतसरलच्छन्दवर्त्तिषु । अवामे त्रिषु यज्ञादिविधिदाने दिशि स्त्रियाम्’’