रत्नावली नाटिका (सम्राट हर्षवर्धन - शास्त्रीय नाटिका रत्न सम्पूर्ण ४ अङ्क सान्वय सटीक)

नान्दी ५ अपिच— सम्प्राप्तं मकरध्वजेन मथनं$^१$ त्वत्तो मदर्थे पुरा तद्युक्तं बहुमार्गगां मम पुरो निर्लज्ज ! वोढुं$^२$ तव । तामेवानुनय स्वभावकुटिलां हे कृष्णकण्ठ ग्रहं मुञ्चेत्याह रुषा यमद्रितनया लक्ष्मोश्च पायात् स वः ॥ (N. B. This Shloka seems to be an interpolation as this is found to be omitted in some of the available mss.). पुनरेव नान्दीश्लोकमाहतेति—अपि च—सम्प्राप्तं मकरध्वजेनेत्यादिना । क्वचित् पुस्तके अस्य श्लोकस्य अदर्शनात् अस्य प्रक्षिप्तत्वमवगम्यते । (कृष्णपक्षे)—हे कृष्ण, पुरा समुद्रमन्थनकाले मदर्थे मन्मथोत्पत्तौ लक्ष्याः लाभार्थमित्यर्थः । मकरध्वजेन समुद्रेण कदनं पीडनं मन्थनमिति यावत् सम्प्राप्तम् । हे निर्लज्ज । तत् तस्मात् मम पुरः अग्रे बहु- मार्गगां बहुभिः मार्गैः आत्मगोपनेन गच्छति या सा कुलटात्वात्, कुब्रामुद्दिश्य उक्तिरेषा ; सरस्वतीं वा बंदादिबहुशास्त्रमार्गगामिनीं—बोढुं युक्तमिति काकुः ; न युक्तमित्यर्थः । तां भावकुटिला कुटिलभावविशिष्टा अनुनयस्व । ( मे ) कण्ठग्रहं कण्ठालिङ्गनं मुञ्च परित्यज ।—इति एवंप्रकारेण लक्ष्मीः यं कृष्णं रुषा क्रोधेन प्राह सः वः पायात् रक्षेत् । पक्षे ( शिवपक्षे )—हे कृष्णकण्ठ नीलकण्ठ विषमभक्षणादित्यर्थः । मदर्थे माम् उद्दिश्य तवानुकूल्यप्राप्त्यर्थं पुरा मकरध्वजेन कामदेवेन त्वत्तः—शिवमभिप्रेत्य उक्तिरेषा । मथनं पीडनं स्तुत्युरिति यावत् । संप्राप्तम् । हे निर्लज्ज तत् तस्मात् मम पुरः बहुमार्गगां गङ्गां वोढुं तव युक्तमिति काकुः ; न युक्तमित्यर्थः । स्वभावकुटिलां कुटिलगतिसम्पन्नां नदीवेगस्य सर्व्वथा वक्रगमनस्वभावत्वादित्यर्थः । अनुनय । ग्रहं श्लेषं मुञ्च, इति रुषा क्रोधेन अद्रितनया पार्वती यम् आह सः शिवः वः पायात् रक्षतु । शार्दूलविक्रीडितं वृत्तम् । Prose. (शिवपक्षे) पुरा मदर्थे मकरध्वजेन त्वत्तो मथनं संप्राप्तम् । १ कदनं । २. वोदुमत्न ।