भारतकोश
सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

सात्वत संहिता (पाञ्चरात्र आगम - भगवान् सङ्कर्षण-नारद संवाद सान्वय सटीक)

Satvata Samhita of Pancharatra Agama with Commentary

भगवान् सङ्कर्षण / महर्षि नारद द्वारा

DevanagariHindipublished837 पृष्ठ

पृष्ठ 575, कुल 837 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 575

५१६ सात्वतसंहिता परदारस्पृहामुक्तः सद्विवेकपदाश्रितः । क्षत्रविट्शूद्रजातीये मद्यमांसेष्वलम्पटः ॥ ८ ॥ शौचस्वाध्यायनिरतः सन्तुष्टः सततोद्यतः । उच्छिष्टवर्जनपरश्चक्रतप्ततनुः सदा ॥ ९ ॥ मानमात्सर्यकार्पण्यपरित्यागपरो महान् । दैवे पित्र्ये सदोद्युक्तो दम्भाचारविवर्जितः ॥ १० ॥ निःशेषाणामकर्मण्यद्रव्याणां परिहारकृत् । मातूर्जनकनिष्ठानां सद्बन्धूनां च वत्सलः ॥ ११ ॥ उक्तनिर्वाहकश्चाभीर्नित्यं नीचासनप्रियः । सर्वेषामूर्ध्वतो नित्यं स्थितिकामपरायणः ॥ १२ ॥ वंशोद्धारैकरतया सुधियाऽलङ्कृतः सदा । गुरुप्रसादादन्यत्र स्वगृहे वा गुरोर्गृहे ॥ १३ ॥ लब्धदर्शनमात्रो वै मन्त्रमूर्तेस्तु मण्डले । गुरुदृग्वीक्षणेनैव प्रोक्षणेनेव संस्कृतः ॥ १४ ॥ बुद्ध्यते तावता चैव कृतार्थोऽस्मीति साम्प्रतम् । ततः प्रभृतिकालाच्च सुप्रसन्नाच्च देशिकात् ॥ १५ ॥ पाठपूर्वं हि शास्त्रार्थमभ्यर्थयति योऽनिशम् । श्रुत्वा विचारयत्यथनिकान्ते विजने स्थितः ॥ १६ ॥ नाभिमानपदं याति सुसम्पूर्णोऽपि चोदितः । शिक्षयत्यथ नान्येषां लुब्धः स्वार्थस्य सिद्धये ॥ १७ ॥ एवं पृष्टो वासुदेवः पूर्वं समयिलक्षणमाह—'यः श्रीमन्' इत्यारभ्य शिष्यो जात्या चतुर्विध इत्यन्तम् । एवं च यथोक्तलक्षणविशिष्टो दीक्षोक्तरीत्या नेत्रबन्धविमोचनपूर्वकं लब्धमण्डलदर्शनमात्रः शास्त्रार्थग्रहणशीलोऽयनादिविशेषेष्वेव भगवदर्चनपरो यः स समयीति ज्ञेयः ॥ २-३१ ॥ श्री भगवान् से कहा—सर्वप्रथम समयी शिष्य का लक्षण कहते हैं—जो श्री सम्पन्न, श्रद्धावान्, मतिमान्, दृढ़व्रत, सत्यवक्ता, भगवद्भक्त, मिताशी, सङ्गरहित, गुरु की आज्ञा में तत्पर, स्थिरबुद्धि, आलस्यरहित, उत्तम वैष्णवकुल में उत्पन्न, संस्कारों से संस्कृत, माता-पिता के द्वारा पहले से उत्तम सुयोग्य बनाये गये, साङ्कर्य-दोष से रहित, इन्द्रियों का दमन करने वाले, विश्वास के साथ परलोक का भयंकर शङ्कित रहने वाले, साधुओं के सत्सङ्ग की इच्छा रखने वाले, शास्त्रार्थ के आस्वाद में लम्पट, शास्त्रार्थ के सञ्चय में व्यसनी, धार्मिकों के रास्ते पर स्थित